Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.7

Nyāyāgamānusāriṇī 4.7

Language
Sanskrit

4.7

atha tatkṛtamapi puruṣakārarājaprasādavadīśvarāpekṣaṃ pravartate . atha matam--prāṇibhiḥ kṛtamapi karma īśvarakṛtameva, īśvaravaśāt pravartamānatvāt . tadyathā--dvayoḥ puruṣayostulyapuruṣakārayorapi rājā ekasyaiva prasīdati netarasyeti phalaṃ rājavaśena dṛṣṭaṃ na puruṣakarmavaśena tatheśvaravaśāt tatkarmapravṛttiriti . atrocyate --kṛtatāṃ prati tāvat svātantryaṃ siddhaṃ tasyaiva prāṇitoṣiteśvareṇa prāṇyanuṣṭheyakarmapratyayaprasādotpatteḥ, tatra ca rājño nimittamātratvāt . puruṣakṛtakarmajanyaprasādarājavadeva īśvarasyāpyanyatarapuruṣakṛtakarmapratyayaprasādotpādanāt karmasvātantryam, tatkṛtaṃ hi karmaiveśvaraprasādamutpādayati anyatareṇa kṛtaṃ netareṇetyarthaḥ, anyatarapuruṣakṛtakarmapratyayasyeśvaraprasādasya tenotpādyatvāt tasmāt puruṣakarmāpekṣatvādīśvarapravṛtteḥ karmaprādhānyaṃ pravṛttau phale ceti . syānmatam--rājavadeva karmaṇaḥ pravṛttau tatphaladāne ceśvaro'pekṣyatvāt pradhānaṃ kāraṇamiti . etacca na, yasmād dravyādipañcaketyādi yāvat pratyakṣavat . dravyaṃ kṣetraṃ kālaṃ bhāvaṃ bhavaṃ cāpekṣya hi karmaṇāṃ pravṛttiḥ kṛtānāṃ ca phalaṃ pratyakṣata upalabhyate . sa eva puruṣaḥ kartā dravyaṃ dātā deyaṃ vā dravyaṃ vastrasuvarṇādi . kṣetraṃ grāmanagarāraṇyaraṇabhūmyādi yatra tat prāpyate phalam . kālaḥ kasmiṃścit kāle divā rātrau pūrvāhṇe'parāhṇe sadyaścirādveti . bhāvaḥ prasannaḥ kupitaḥ ityādi . bhavo hastimahāmātrayoḥ śarīrānurūpāhārābharaṇādidānamiti . atra prayogaḥ--paratrāpi prāṇikṛtaphalaṃ pratiniyatadravyādyapekṣam, sukhādikriyāyāḥ phalatvāt, dravyādipañcakāpekṣasevādiphalavat . tasmād dravyādipañcakāpekṣamapi karma phaladāne svatantraprāṇiniyateḥ pradhānam . neśvaraṃ ca karmāpekṣate, paratantratvāt tasyeti .

Linked texts (1)