Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 5.11

Nyāyāgamānusāriṇī 5.11

Language
Sanskrit

5.11

evaṃ tāvad dravyasya kriyāvirahitasyābhāva uktaḥ, tayaiva yuktyā kriyāyā api vinā dravyeṇāsattvamityata āha --atha tu pravṛttirbhūtirityevādravyā pratikṣaṇapravṛttyuparamalakṣaṇā bhūtirityeva, evetyavadhāraṇādadravyā dravyavirahitā kriyaivetyarthaḥ, tato naiva syāt sā pūrvavat prāk paścāt tadā vā'dravyatvādabhūtatvāt khapuṣpavaditi tathaiva vyākhyeyaṃ nirbījatvādasthitatvādityādiparyāyaistriṣvapi kāleṣu sādhanāni dabhūtatvād nirbījatvādasthitatvāt... ...khapuṣpavat . bhavadeva hi bhavati dravyārthataḥ . khapuṣpamapi vā syādadravyatvād bhāvavat . bhūtārthasāmarthyādeva hi pravṛttiḥ . guṇādyapi ca dravyameva vṛttatvāt tantvādivat . evaṃ kriyāpi dravyeṇa vinā nāsti . bhavatīti bhāvaḥ . yato'sau bhavatīti bhāvaḥ tad bhavanam . ata eva ubhayaniyamaḥ--prakṛtipara eva pratyayaḥ prayoktavyaḥ, pratyayaparaiva prakṛtiḥ . yojayadbhiriti viśeṣaḥ . bhavadeva hi bhavati dravyārthata iti sthitirūpaṃ dravyārthabhavanamācaṣṭe . etadanicchato'sthitabhavanasādharmyāt khapuṣpamapi vā syādadravyatvād bhāvavat kriyāvat, aniṣṭāpādanametat . bhūtārthasāmarthyādeva hi pravṛttiḥ, dravyārthasāmarthyādeva yasmāt pravṛttiḥ kriyā, na nirbījetyarthaḥ . atrāpi pūrvavadanaikāntikatvāśaṅkā--nanu nirbījaguṇādipravṛttirdṛṣṭeti . atrottaramāha --guṇādyapi ca dravyameva vṛttatvāt tantvādivat tantubījamṛdādivaditi prāgvat, iha tu dravyabhavanamantareṇa pravṛttyabhāva iti pradarśyopaneyamiti viśeṣaḥ . evaṃ kriyāpi dravyeṇa vinā nāstītyuktanyāyavadeva .

Linked texts (1)