Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 5.10

Nyāyāgamānusāriṇī 5.10

Language
Sanskrit

5.10

syānmatam, anaikāntikametat--abhavadbhavanāt khapuṣpamapi bhaved dravyavat, dravyamapi mā bhūdapravṛttatvāt khapuṣpavaditi . kasmāt ? ātmākāśādīnāmapravṛttibhavanānāṃ sattvadarśanādapariṇāmitvādityartha iti . etaccāyuktam, tadvipakṣatvāsiddheḥ, yasmād ātmādyapi ca pravṛttameva dravyatvāt tantuvad bījavaditi . yathā tantavastantvavasthāyāṃ paṭāvasthāyāṃ ca pravṛttatvād bhavantyeva tathā ātmādayaḥ, evaṃ bījameva hyaṅkurādibhāveṣu pravṛttameva tathātmādaya iti dṛṣṭāntadvayopādānād nyāyavyāpitā pradarśyate . yathoktam --asti-bhavati vidyati-padyati-vartatayaḥ sannipātaṣaṣṭhāḥ sattārthāḥ iti . tasmāt tena tena prakāreṇa pariṇamamānaṃ pravartamānaṃ vastu bhavatītyucyate, svena svena ca pāriṇāmikena prakāreṇa bhavati pariṇamatīti . atropacayahetumāha --tathā ca caitanyādilakṣaṇatetyādi yāvat tulyatve . satyapi tulye dravyatve'styeva jīvadravyāṇāmajīvadravyāṇāṃ ca bhavanaviśeṣaḥ . tadyathā--jīvadravyasya caitanyavīryāmūrtyasaṅkhyātapradeśāvagāhādistathābhavanapravṛttisāmarthyam, ajīvadravyeṣvapi pudgalānāṃ rūparasādikarmadoṣakarmādi tathābhavanasāmarthyam, yathāsaṅkhyaṃ ca dharmādharmākāśakālānāṃ gatisthityavagāhavartanāstathābhavanasāmarthyāni . tasmādātmāderdravyatvatulyatve satyapi tathābhavanapravṛttisāmarthyāccaitanyādiprativiśiṣṭalakṣaṇatopapadyate .

Linked texts (1)