Dvadasharanayacakra 5.13
Nyāyāgamānusāriṇī 5.13
- Language
- Sanskrit
5.13
ata evetyādi tasyobhayārthatvadarśanasya dṛḍhīkaraṇārthaṃ yāvat pratyayaparaiva prakṛtirityuttānārtham . kvippratyaye cidādīnāṃ prathamaikavacane prakṛtimātraprayojanadarśanāt adhunā ityādiṣu ca pratyayamātraśravaṇād ubhayārthavattvapradarśanāya ca ko'sau bhāvo nāma ? yat tad bhūyate kenāpi, nocyate— yo'sau bhavati ko'pi, asvaśabdopādānasādhyabhāvatvād bhāvasya . kasya bhāvaḥ ? vyabhicaratīti cet, ata eva tadarthagateranyatra cobhayaprayogadarśanādanumīyate dvyarthateti . vyutpādanakāle'pi prakṛtyarthavyutpattiranyathā anyathā pratyayārthavyutpattiḥ śāstre'nvayavyatirekābhyāṃ kriyate . tat kimarthamiti cet, ubhayārthavattvapradarśanāya cetyādi yāvat ko'pīti . ko'sau bhāvo nāma ? iti praśnopakramaṃ vyutpādyate kriyā, yat tad bhūyate kenāpi, bhūyate iti bhāve lakāravidhānāt yat tat iti ca bhavanameva prakṛtyartho nirdiśyate . nocyate--yo'sau bhavati ko'pīti, yena bhūyate yo'sau bhavati kartā pratyayārthaḥ sa nocyate tasmin praśne . tasmāt prakṛtyarthaparā vyutpādanaivamprakārā . kiṃ kāraṇam ? asvaśabdopādānasādhyabhāvatvād bhāvasya . asmaduktānukārād yathoktamanyairdravyabhāvayoruktikriyālakṣaṇe bhedopapradarśane svaśabdopādānasiddhabhāvaṃ sattvam, asvaśabdopādānasādhyabhāvo bhāvaḥ ityetaduktikriyāśrayaṃ sattvabhāvayoḥ pṛthaktvam iti . prasiddhaṃ hi loke śāstreṣu ca--kriyāvācakamākhyātaṃ dravyābhidhāyakaṃ nāmeti, svabhāvasiddhaṃ dravyaṃ hi kriyā caiva hi bhāvyate pā॰ ma॰ bhā॰ 1 . 3 . 1 tathā pūrvāparībhūtaṃ bhāvamākhyātena ācaṣṭe upakramaprabhṛtyapavargaparyavasānaṃ pariniṣpannaṃ nāmnā mūrtaṃ sattvaṃ yathāsaṅkhyaṃ vrajati pacati vrajyā paktiḥ nirukta॰ 1 . 1 iti . tasmād ghaṭapaṭādiśabdā dravyasya svaśabdāḥ, pacatigacchatyādayaḥ kriyāyāḥ, bhāvaśabdaśca dvayorapi dṛṣṭaḥ . tatrāsvaśabdasya dravyavācino ghaṭadevadattāderupādānena sādhyo bhāvaḥ sādhyatvam, yāsāvanumānagamyā kriyā na śakyā sādhanāt pṛthag darśayituṃ garbhavad nirluṭhitā sā parataḥ sādhanata eva yathā ātmānaṃ labhate tathābhidhāne'pītyasvaśabdopādānasādhyabhāvo bhāvaḥ kriyetyarthaḥ . tadbhāvādasvaśabdopādānasādhyabhāvatvād bhāvasya pravṛttilakṣaṇasyaivaṃ praśnaprativacanasiddhiriti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit