Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 5.17

Nyāyāgamānusāriṇī 5.17

Language
Sanskrit

5.17

tathetyādi pūrvasādhanavat tasminneva pakṣe hetvantaramupacayarūpeṇocyate . tena prakāreṇa tathā yathā pūrvaṃ vastutvaikatvagatyananyadanyat iti pakṣīkṛtya sādhitaṃ tathātrāpi trikālaviṣayād dravyādanyo bhāvo na ca tena vinā kāraka iti pakṣaḥ, dravyeṇa vinā na svayaṃ kārako bhāvaḥ, tatsahavṛttirevānyatve'pītyarthaḥ . tvāt, dravyaṃ trikālaviṣayam kriyā tu trikālā gamanagantṛvat, vartamāna eva devadatte gantari gatitraikālyam agamad gacchati gamiṣyati iti tathā abhūd bhavati bhaviṣyati iti . bhāvasya dravyādanyatvena tadapṛthakkārakatvena ca sādhyatvād bhāvagamanayorekārthatvād dṛṣṭāntaḥ sādhyaikadeśa iti cet, devadattagamanayostraikālyātraikālyābhyāṃ bhedasiddherdravyabhāvayorapi tadvat, yugapadayugapattattvakhaghaṭavat . atha dravyārthabhedatvādasya kathamidaṃ prāgabhāvapradhvaṃsābhāvātmakaṃ traikālyam ? kasmāt ? trikālatvāt, trayaḥ kālā asyeti trikālaḥ, ko'sau ? bhāvaḥ kriyālakṣaṇaḥ, abhūd bhavati bhaviṣyati ityupaneṣyamāṇatvād bhedena tribhirapi kālairabhisambandhadarśanād bhāvasya trikālatvaṃ siddhatvāddhetuḥ . dravyaṃ trikālaviṣayamiti, bhāvasya tridhā bhinnakālatve'pi ekarūpatvād vartamānatvenāvatiṣṭhamānaṃ tatsambandhi dravyaṃ tāṃstrīnapi viṣayīkarotīti trikālaviṣayam ityucyate, triṣvapi kāleṣu tadeva bhavatītyarthaḥ . atrikālaṃ dravyaṃ trikālaviṣayamiti kriyā tu trikālā vartamānaviṣayetyuktaṃ bhavati . gamanagantṛvaditi dṛṣṭāntaḥ . tadvyācaṣṭe --vartamāna eva devadatte gantari, evakāro'vadhāraṇe, triṣvapi kāleṣu ganturvartamānaikakālatāmavadhārayati . gatitraikālyam, gamanasya trayo'pi kālā anavadhāritaikarūpā dṛṣṭāḥ . tannidarśayati --agamad gacchati gamiṣyatīti, tathā'bhūdityādirupanayo vyākhyātārthaḥ .

Linked texts (1)