Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 5.24

Nyāyāgamānusāriṇī 5.24

Language
Sanskrit

5.24

yadītyādi evamanicchato doṣaḥ, yadi dravyavat kriyāpi vastunastattvam ātmā svarūpaṃ syāt tatastayā vinā kriyayā naiva vastu syāt, tattvāt tadātmatvāt svarūpatvāt, yad yattattvaṃ yadātmā svarūpaṃ vā na tat tena vinā bhavati devadattabālādivat, yathā devadattatattvā bālādayo'vasthāviśeṣāḥ kramabhāvino na tena vinā bhavanti tathaitadapi vastu kriyayā vinā na syāt, ghaṭarūpādivaditi ghaṭatattvā rūpādayo yugapadbhāvinastena vinā na bhavanti tathā kriyayā vinā tad vastu na syāditi viśeṣaḥ . dṛṣṭaṃ caitad gamanādikriyayā vināpi devadattākhyaṃ vastvityaniṣṭāpādanametat . doṣadarśanādapi vastu bhavatītyetadarthaṃ sādhanamāha --antareṇāpi tu kriyāṃ bhavatyeva vastu tasmād vinā bhāve doṣadarśanāt tato'nyat kriyāto'nyad vastu iti pratipattavyam . na kevalaṃ doṣadarśanādeva, kiṃ tarhi ? anyatvaheturapyastītyata āha — tadantareṇāpi bhāvāt, yad yadantareṇāpi bhavati tat tato'nyat ghaṭapaṭavat, yathā ghaṭaḥ paṭamantareṇa bhavan paṭādanyaḥ paṭaśca ghaṭamantareṇāpi bhavaṃstato'nyastathā kriyāmantareṇāpi bhavad vastu tato'nyaditi . tannidarśanāntaraṃ vicārāntarāspadamapyāha --dṛśyate hi devadatte gacchatyadhṛtiṃ karoti yajñadatta iti . atra yajñadattasyādhṛtikāraṇaṃ gamanaṃ devadattākhyād vastuno'nyat pūrvottarakālatulye'pi tasmin yato'dhṛtirbhavati, tasmād na kriyā vastunastattvam .

Linked texts (1)