Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 5.37

Nyāyāgamānusāriṇī 5.37

Language
Sanskrit

5.37

mā ca maṃsthāḥ--kevalopapattimātrakamevaitaducyate prathamapadopāttārthavāci dvitīyapadam iti . kintu lokavyavahāre'pi prasiddhistathā dṛṣṭeti tad darśayitumāha --tathā ca vināpītyādi yāvat praviśa piṇḍīmiti iti . evaṃ ca kṛtvā tathābhūtasyānuvādamātrabhinnārthasya śabdasya sannidhimantareṇāpi pūrvaśrutaśabdopāttasyārthasya vṛttireva tathāniyatatvāt, tathā hi tacchabdavṛttirniyatā yathā kvacidaśrūyamāṇadvitīyapado'pi tatpadārthaviṣayapratipattiheturbhavati tathaiva ca pratipattāro dṛśyante, yathā praviśa piṇḍīm ityatra praviśaśabdaśravaṇāt praveśayogyaṃ prakaraṇādibhiḥ suṣiraṃ gṛhādi karmapadamatra iti piṇḍīm iti ca karmapadaśravaṇādanantaroktapraviśyasambhavāt tadyogyabhakṣikriyākartṛkarmakam iti pratipadyante . tasmāt prathamapadopāttārthavyañjanaṃ dvitīyapadam iti sādhūktam . yathā devadattaśabdopāttārthavācī gacchatiśabdastathā gacchati iti ca tipā upātta eva kartā, kiṃ kāraṇam ? laḥ kartari ca iti kartari vihitalakārādeśatvāt tipaḥ . ko'sau kartā iti cet, ucyate--sa ca devadatta eva viśiṣṭaḥ, viśiṣṭakartṛviṣayagamanavivakṣitatvāt . athavā gacchatiḥ svāṃśopāttārthaviṣayaka eva tacchabdavyavasthāpyasvarūpatvāt, yo yacchabdavyavasthāpyasvarūpaḥ śabdaḥ sa svāṃśopāttārthaviṣayaka eva dṛṣṭaḥ, yathā ghaṭaśabdavyavasthāpyordhvatvādiriti .

Linked texts (1)