Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 5.41

Nyāyāgamānusāriṇī 5.41

Language
Sanskrit

5.41

pravṛttimātraparigrahe tvatpakṣe doṣa ucyate --sarvabhāveṣu hi pravṛttirastītyādi, rūpādibhiḥ sahabhāvibhirasahabhāvibhirgatisthityādibhiśca viśeṣaiḥ pratyāśrayaṃ vastuni vastuni sahitā yuktaiva sā pravṛttiḥ, prādurbhāvatirobhāvātmiketi rūpamasyāḥ kathayati, pracayāpacayaphaleti kāryasya pravṛttimāha kriyāyāṃ pracayāpacayaphalā ityuktaṃ bhāṣyakāreṇa--sarvasya muhūrtamapyanavasthānāt kiṃ phalaṃ laukikam ? viśeṣāstūpajāyamānāḥ svāśrayāt kārakāntarāṇyapekṣante, yathā vikledastaṇḍulāśrayaḥ kāṣṭhādīnyapekṣate . tatra yā pravṛttiḥ sā lokavyavahārānaṅgam . tasmāt pravṛttiviśeṣaḥ kriyā na pravṛttisāmānyam . bhāvaśca kriyā iti yaducyate tanna sidhyati . pravṛttisāmānyasya kutaḥ kriyātvaṃ phaloddeśakārakasambandhābhāvāt, gacchatyādivyāpirūpatā vā pravṛttiviśeṣatvenābhūtatvāt kārakavat, vaidharmyaṃ tadbhedavat . tathā ca dravyadvitīyatāpi naiva pravṛttisāmānyasya, asattvāt, khapuṣpasyeva . asattvaṃ ca adravyatve sati agatyāditvāt khapuṣpavat . gṛhītvoktaṃ bhāṣyakāreṇeti tasyāḥ sarvatra vastuni sambhavantyāḥ svarūpaphalasadbhāvapradarśanārthamuktamiti granthaṃ yojayati, sarvasya muhūrtamapyanavasthānāt kiṃ phalaṃ laukikaṃ sāṃvyavahārikam ? iti vyavahārākṣamatāṃ darśayati . viśeṣagrahaṇasāmarthyāt punarviśeṣāstūpajāyamānāḥ pacyādaya odanādiphalāntarahetavaḥ svāśrayāt kārakāntarāṇyapekṣante . tannidarśayati --yathā vikledastaṇḍulāśrayaḥ kāṣṭhādīnyapekṣate iti . tadupanayati --tatra yā pravṛttirityādi gatārthaṃ yāvad na pravṛttisāmānyamiti . iti viśeṣagrahaṇasāphalyaṃ vyākhyātaṃ bhavati pravṛttisāmānyasyākriyātvaṃ ca .

Linked texts (1)