Dvadasharanayacakra 5.44
Nyāyāgamānusāriṇī 5.44
- Language
- Sanskrit
5.44
atrocyate --abhyupagatā tāvadasmadabhimativadityādi . nanu tvayāpi pravṛttiviśeṣakriyāvādinā pravṛttisāmānyameva kriyā ityetadabhyupagatamasmadabhimativat . katham ? iti taddarśayati --sarvabhāvaviṣayā pravṛttirbhāvānāmātmeti, ādāveva tāvadabhyupagataṃ tvayā na hi kiñcit svātmani muhūrtamapyavatiṣṭhate vardhate yāvadanena vardhitavyamapāyena vā yujyate iti bruvatā sarvabhāvānāṃ satatasampravṛttirātmā svarūpamiti, sa cābhyupagamo'smanmatisāmyāt pravṛttisāmānyakriyātvaṃ samarthayati, kiṃ kāraṇam ? phalāntarahetuhetubhāvāvibhaktavṛttiḥ sarvabhāveṣvityukteḥ, phalaṃ bījādipravṛtterhetubhūtāyā aṅkurādi, tato'nyāni phalāni phalāntarāṇi tadanubandhajanmāni parṇa-nāla-kāṇḍa-tuṣa-śūka-kṣīra-taṇḍulādīni krameṇa, hetavaḥ pūrve pūrve yathāsvam, tato'pi pūrve pūrve'ntaritā hetuhetavaḥ, ta eva bhāvāḥ kriyātmānaḥ, tairevāvibhaktā vṛttirvartanaṃ satatasampravṛttiḥ sarvabhāveṣvityuktatvāt . kathamuktam ? na hi kiñcit svātmani ityādivacanāt sarvabhāveṣu bījāṅkuramṛtpiṇḍādiṣūktam . tacca pravṛttisāmānyaṃ taṇḍulavikledādīnāmapi tatsvārūpyānativṛtteḥ . kiñcānyat, yadapi coktaṃ kenacit phaloddeśena pravṛttiviśeṣaḥ kārakāṇām iti sa ca viśeṣaḥ sahabhāvino rūpādayo'sahabhāvino gamanasthānādayaśca taiḥ pratyāśrayaṃ yuktā tadātmikā ca ityanenāpi vacanena sāmānyapravṛttereveti kriyātvamuktaṃ bhavati . kiṃ kāraṇam ? anantaroktaviśeṣadvayasannidhānāt sarvatra teṣāmeva ca viśeṣāṇāṃ sāmānyapravṛttyātmakānāmodanādyuddeśyaphalarūpatvāt sannidhānācca phalāntarahetutvāt teṣāmeva, ta eva hyodanādiphalāntarahetavo nānyaḥ kaścit, ataḥ pravṛttiviśeṣātmikāpi saiva sāmānyapravṛttireveti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit