Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 5.51

Nyāyāgamānusāriṇī 5.51

Language
Sanskrit

5.51

syānmatam--virodhino bhāvasya uttarasya sthityādeḥ prādurbhāvād gatervināśaḥ gatervā prādurbhāve sthiteḥ, sa cābhāvo vināśaḥ pākajotpattivaditi . atrocyate--yo'pyabhāvābhimato vināśo virodhibhāvaprādurbhāve hi bhāvāntaranivṛttiritīṣṭaḥ, sa ca bhāvāntarānabhivyaktistasya bhāvāntarasya sthiteranyasya gatyādeḥ gatervānyasya sthityāderbhāva eva nābhāvaḥ, virodhibhāvaprādurbhāvatvādeva . yathā jāgaraṇena svapno nivartyate, kimuktaṃ bhavati ? nivartyate'nabhivyaktiṃ nīyata ityucyate . yathā jāgaraṇena svapno'nabhivyaktiṃ nīyate tathā svapnena jāgaraṇam, jāgrato'pi ca suptavad manda-mandatara-mandatamacaitanyadarśanāt suptasyāpi jāgrata ivābhivyaktavyaktataravyaktatamasvapnadarśanāt tadeva hi caitanyaṃ tīvramandāvaraṇodayakṣayopaśamāpekṣaṃ nidrā-nidrānidrā-pracalā-pracalāpracalādibhedaṃ paṭu-paṭutara-paṭutamendriyādibhedaṃ ca dṛśyate . tasmādekasyaiva vastuno- 'bhivyaktyanabhivyaktikṛte svapnajāgaraṇe, anyataranyaṅgayanenānyatarabhavanāt sarpasphaṭāṭopakuṇḍalakībhavanavat . ata āha --na hi kriyāntaramanyaṅgīyetyādi gatārthaṃ yāvadiha kiñciditi . eṣā dṛṣṭāntavarṇanā . ihāpi ca gatibhavanamityādi gatārthaṃ dārṣṭāntikavarṇanamapi . tasmāt kriyāntaraprādurbhāve pūrvabhāvanivṛttiḥ nābhāva iti .

Linked texts (1)