Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 7.106

Nyāyāgamānusāriṇī 7.106

Language
Sanskrit

7.106

atra brūmaḥ --nanu niṣpattirityādi . nanu niṣpatteḥ prāk ityukte'pi niṣpatterutpattyabhūtvābhāvādisamānārthatvādavyaktasad vyaktasad bhavatītyuktaṃ bhavati . tadyathā--anupanilīnasattvaṃ ca tad dravyāditrayaṃ jātamātraṃ sattopanilayanāt prāganiṣpannaṃ sattāsāmānyena sat sattāsamavāyāt sad bhavati vyaktasad bhavatītyeṣo'rtho niṣpattiśabdasyeti . ata āha --niṣpattiśabdo hītyādi . tadvyākhyānam --prabhūtasya prārabdhabhavanasya triprakārā niṣpattiḥ, tadyathā --niyatā niścitā adhikā vā . kā sā ? bhavana te . yathā sattāsambandhādeva dravyādau kārye niyatā niścitā sattvāntarebhyo viviktatvāt sattāyāḥ adhikā punarbhavanāt, evamupādānaniyamasvasattāniyatā taṇḍulavicayavat kriyāyā vyāpāreṇa niścitā yugapadayugapatparyāyakramatathābhūteradhikā niṣpattirihāpi . tasmāt sadasatkriyāguṇatvāt sadasata eva kriyāguṇavyapadeśāḥ . anyathā hetuśaktyupādānānāmabhidhānamātraprasaṅgaḥ, asattvāviśeṣāt . yasya tu vidyamāna evārthaḥ... ... ...eteṣāmarthānāmabhāvādabhidhānamātraprasaṅgaḥ niṣpādyaniṣpādakatvāviśeṣāditi . ataścāyuktaṃ satkāryatvameveti . meva . kasmāt ? padyateḥ sattārthatvāt . sā ca te triprakārāpi tavaiva . tadyathā--sattāsambandhādeva dravyādau kārye niyatā kāraṇasamavāyasya sāmānyasya ca nityatvāt, niścitā dravyatvaguṇatvakarmatvaghaṭatvarūpatvotkṣepaṇādisattvāntarebhyo viviktatvāt sattāyāḥ, adhikā punarbhavanāt kāryasya tvanmatenaiva kāraṇasamavāye janmābhyupagamāt . evaṃ tāvad dṛṣṭāntasya kāryadravyāditrayasya niṣpattistrirūpā vyākhyātā . dārṣṭāntikakāryasyādhunā --upādānaniyamasvasattāniyatā, mṛdādyupādānaniyamena ghaṭādeḥ svasattā vidyate, tayā sattayā niyatā mṛdyeva ghaṭaniṣpatteḥ, tattvato'sau ghaṭatvena niścitā paṭatvādivyāvṛttyā, tadyathā — tandulavicayavat, vicitā niścitāstaṇḍulāḥ kacavarādyapanayanena svarūpaparigraheṇa ca, kriyāyā vyāpāreṇa parispandena aniṣpatteḥ sakāśād niścitā apanītā ghaṭaniṣpattiḥ svarūpaparigraheṇetyarthaḥ . adhikā yugapadayugapatparyāyakramatathābhūteḥ, ye prāg yugapadbhāvino rūpādipṛthubudhnādiparyāyāḥ piṇḍaśivakādayo nava-madhyama-purāṇatādayaścāyugapadbhāvinaḥ teṣāṃ krameṇa śivakādikaraṇavidhinā tathābhūteḥ tena prakāreṇa bhavanādadhikā niṣpattirihāpīti . tasmād dṛṣṭāntabhūtasya dravyāditrayasya kāryasya niṣpattivadavyaktasad vyaktasad bhavatīti samānamupādāne sataḥ kāryasyeti gatamānuṣaṅgikam . sthitaṃ prāguktaṃ sadasattvaṃ kāryasya .

Linked texts (1)