Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 7.36

Nyāyāgamānusāriṇī 7.36

Language
Sanskrit

7.36

tathā svavacanavirodhādeḥ sadapyasaditi, yadapi sat iti dravyādi kāryamiṣṭaṃ tadapi svavacanavirodhāderdoṣādasadeva jāyata iti pakṣaḥ . svavacanādivirodhāścānumānavirodhadvāreṇaivodbhāvayiṣyante, tatra tāvat tasyāsattve hetuḥ --sattāsambandharahitatvāt . sattayā sambandhamanubhūya sat ityabhidhānaṃ pratyayaṃ ca labhate kāryam, viśeṣaṇasvarūpābhidhānapratyayabhāktvād viśeṣyasya, daṇḍanimittadaṇḍyabhidhānapratyayabhāgdevadattavat . sattāsambandhaśca sannihitālliṅgāt sadabhidhānapratyayadarśanādanumīyate, ataḥ sattāsambandhāt sad bhavati ityuktaṃ bhavatīti paramatasamarthanameva tāvadetat . tasmāt sattāsambandhena bhāvyamānaṃ sad bhavati, bhāvyamānaṃ sad bhavati, yacca bhāvyamānaṃ sad bhavati tadārambhakebhyo bhavati dravyādyārabdhadravyāntarādivad bhāvyamānabhavitṛtvāt . sattāpi yadi dravyāderbhāvikā tataḥ kāraṇam, bhāvakatvāt, ārambhakavat . sati sattāntarādhānād neti cet, na, tulyatvāt, evamapi kāraṇameva te sattā sati sattāntarādhāyitvāt paṭasattādhāyitantusaṃyogavat, vṛttasattvātiriktasattvakāraṇa- parata ātmānaṃ labhate na svata ityarthaḥ . tataḥ kim ? tata idaṃ bhavati --yacca bhāvyamānaṃ sad bhavati tadārambhakebhyo bhavati kāraṇadravyādibhya ityarthaḥ . sādhyānugatasādhanavacanāt sādharmyadṛṣṭānta eṣaḥ, tannidarśanaṃ hetunā'vyavahitaṃ pratipattilāghavārtham --dravyādyārabdhadravyāntarādivaditi, yathā dravyaguṇakarmabhirdravyaguṇāntarāṇyārabhyante, karma ca guṇaiḥ saṃyogavibhāgaprayatnagurutvasaṃskārādṛṣṭaiḥ, tathā sattayā ārabhyate tat sat kāryam . heturatra bhāvyamānabhavitṛtvāditi vyākhyātārthaḥ . tasmāt tasyāmavasthāyāmasat tad dravyādikāryam . asat tat iti ca bruvataḥ svavacanavirodho'numānavirodhaśca, pratyakṣābhyupagamarūḍhivirodhā api yojyāstathaiva . evaṃ tāvad dravyādikāryamutpattyavasthāyāṃ svata evāsti itīṣṭamapi sattāsambandhād bhavitṛtvāt asadeva ityuktam .

Linked texts (1)