Dvadasharanayacakra 7.5

7.5

athānyathaitaddoṣaparihārārthamucyeta--kāraṇavadakāraṇaviśeṣāt, yathāsaṅkhyaṃ sakāraṇaṃ ghaṭādi khapuṣpamakāraṇamityasti viśeṣaḥ, kāraṇaiḥ samavāyyasamavāyibhirghaṭādi sambadhyate na tu khapuṣpādīti . sa eva svābhiprāyaṃ vivṛṇoti --yadyakāraṇaṃ notpadyate tatpuruṣavācyamiti na bhavati kāraṇamityakāraṇam itthaṃ tatpuruṣasamāsaścediṣṭaḥ tataḥ kāryaṃ notpadyata eva kāraṇamevotpadyate, tasyaiva vidhividhyādiprācyanayadarśanāt kāryatayotpādāt sa eva kāraṇavādaḥ parigṛhītaḥ syāt, sa ca mayā neṣṭaḥ . tasmāt tatpuruṣe naiva vicāraḥ kāryaḥ . atha yasya na kāraṇaṃ tadakāraṇamiti bahuvrīhisamāsāśrayaṇaṃ tannotpadyate kāryaṃ tasyāṃ bahuvrīhikalpanāyāmavidyamānakāraṇatvāt khapuṣpavat . ghaṭavaditi vaidharmyam, yathā ghaṭa utpadyate na tatheti . tataḥ kim ? tato'nutpannatvāt tadanāśrayaḥ sattāyāḥ, sattānāśrayatvāt tatsambandhābhāvācca na evaṃ tarhi sarvāsattvaprasaṅgaḥ paramāṇvādīnāmakāraṇatvādanutpannatvādanāśrayatve sattāsamavāyābhāvaḥ, teṣāṃ hyāśrayatve sattvasamavāya iṣṭaḥ, tataḥ sattāsamavāyābhāvāt kāraṇānāṃ paramāṇvādīnāmabhāvāt kāryasya kāryasamavāyināṃ ca khapuṣpād na kaścid viśeṣa iti sarvaśūnyateti sarvavirodhāḥ . athocyeta--nityotpannatvāt svasadbhāvenaiva santi paramāṇvākāśādīni, kāryadravyaguṇakarmaṇāmeva sattāsamavāyāt sattvamiti . evaṃ tarhi ākāśaparamāṇvādiṣu anupanipātisvarūpatvādātmābhedācca na kenacit sambandho'syāḥ syāt . asati ca sambandhe yathā sattā satī eva padārthatvāt svarūpasadbhāvācca tathā tānyapi dravyaguṇa- satkāryamiti . atrocyate --evaṃ tarhi sarvāsattvaprasaṅga ityādi yāvat sarvaśūnyateti sarvavirodhā iti . paramāṇavo'kāraṇatvād viyadādīni ca notpadyante, anutpannatvādanāśrayaḥ sattāyāḥ, tadanāśrayatve sattāsamavāyābhāvaḥ, teṣāṃ hyāśrayatve sattvasamavāya iṣṭa iti tadvaidharmyaṃ darśayati . tataśca sattāsamavāyā- bhāvāt khapuṣpavat kāraṇānāṃ paramāṇvādīnāmabhāvaḥ, tadabhāvāt kāryamakāraṇatvādanādhāraṃ kva samavaitu ? tasmāt kāraṇāsamavāyitvāt khapuṣpāt tasya na kaścid viśeṣaḥ, ataḥ prāguktāviśeṣadoṣastadavasthaḥ kāryasamavāyibhiḥ paramāṇubhiḥ sahitasya kāryasyedānīṃ prāpitastvayaiva, kārye samavetānāṃ rūpādighaṭatvādyutkṣepaṇādīnāṃ kāryasamavāyināṃ ceti vigrahāntarāt . tataḥ kimiti cet, ucyate --iti sarvaśūnyatā, iti sarvabhāvā na santīti bruvataḥ paramaśūnyavāditā bhavataḥ itiśabdanigamanārthatvāt . iti sarvavirodhāḥ, itthaṃ svavacanābhyupagamapratyakṣānumānarūḍhivirodhāḥ sarvāsadvādinaḥ pramāṇābhāvāt . kāraṇākāraṇakāryākāryavirodhāvirodhalakṣaṇabhedasūtrāṇāṃ sadādyaviśeṣasūtrasya ca sattāsamavāyaprāṇotthānatvāt kimavaśiṣṭaṃ syācchāstrasya tannānātvaprayojanasya vaiśeṣikākhyasya kāryakāraṇakhapuṣpāviśeṣāditi .