Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 7.50

Nyāyāgamānusāriṇī 7.50

Language
Sanskrit

7.50

etasya parihārārthaṃ yat tu pratyucyate--na, kāraṇasāmagrye viśeṣasadbhāvāditi . tadvyākhyānaṃ --yat tulyajātīyāvayavetyādi yāvad dravyatvena sambadhyata iti dravyatvanilayananiyamaḥ . pṛthivyaptejovāyuparamāṇubhirdvābhyāṃ bahubhirvā svasaṃyogāpekṣaistulyajātīyairārabdhe'vayavidravyakārye dravyatvaṃ nilīyata ityarthaḥ . yattu kāraṇaguṇetyādi, tairārabdhe kāryadravye niyamata eva guṇā guṇāntaraṃ tatrasthā ārabhante iti vacanāt tadārabdhe guṇāntare kārye guṇatvaniyamanāt guṇatvena sambadhyate . yat punargurutvādibhiḥ svāśraye yatrāśraye gurutvaṃ samavetaṃ tatra saṃyogābhāve patanakarmārabhyate, ādigrahaṇāt prayatnanodanābhighātasaṃyogavegāḥ karmārabhante . svāśrayasaṃyogasahitairveti taireva gurutvādibhiḥ svāśraye āśrayāntare karma ārabhyate tad vastumātraṃ kāryaṃ karmatvena sambadhyate ityastyatiśayaḥ . etad nidarśanamātram, sarvatra kāraṇasāmagryaniyāmakasadbhāvāt pratiniyata eva kapitthaphalavṛntādau gurutvena karmaṇyārabdhe tatsaṃyukte kīṭe patanamārabhyate āśrayāntare . taccārabdhaṃ vastumātraṃ karma kāryamitarābhyāṃ viśiṣṭaṃ karmatvena sambadhyate . ityastyatiśaya iti darśayan niratiśayatvasyāsiddhatāmāpādayati . etad nidarśanamātramityādi yāvad draṣṭavya iti . sarvatra ghaṭatva-gotvādi rūpatvādi sāmānyaviśeṣasambandho draṣṭavyaḥ . anena yattadutpannaṃ vastumātraṃ tat svata eva parasparato viśiṣṭamiti sphuṭīkṛtam . viśeṣasadbhāvastāvadāhatya bherīmabhyupagataḥ, tadupavarṇanadvāreṇa cāviśeṣo'pi . 'avi- gamanatvādiṣvapyanayā yuktyā sāmānyaviśeṣeṣu kāraṇasāmagryasya niyāmakasyātiśayinaḥ sadbhāvāt pratiniyata eva sambandho draṣṭavyaḥ .

Linked texts (1)