Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 7.67

Nyāyāgamānusāriṇī 7.67

Language
Sanskrit

7.67

itara āha --nanvevaṃ tadavyavahṛteḥ prāgabhāvabhedavadabhūtatvameva, yathā tasyotpannamātraghaṭadravyādeḥ prāk kuśūla-kosa-sthāsaka-śivaka-piṇḍa-mṛdavasthābhirabhāvabhedairjalādyāharaṇādivyavahāro nāstīti tatra ghaṭāsattvaṃ tathā tadavyavahṛterabhūtatvameva prāk sattāsambandhāt sadasadātmakasya kāryasya, ko doṣaḥ ? iti . atredaṃ sampradhāryam --atha yadetadabhūtatvamityādi vikalpadvayopanyāsena praśno gatārthaḥ . tatrottaram --yadi bhūtasya dravyāderutpannamātrasyāvyavahārādabhūtatvamiṣyate tadeva bhūtaṃ vastvātmanā tadeva cābhūtamavyavahārātmanetyataḥ sattvāsattvāvirodhiteti sadasadaikātmyopapattireva . athābhyupagamaviruddhamaikātmyaṃ mā bhūditi abhūtatvamiṣyate tato dravyāderabhāvaheturvācyaḥ kāryasya, kena hetunā tadabhūtaṃ kāryaṃ svakāraṇeṣu samavetamutpannamātramasmaduktāvirodhahetuṃ avyavahārayogyatvāt sadapyasat ityetaṃ muktvā ? syānmatam--ahetuta evābhūtaṃ tadabhāve kāraṇābhāvāt khapuṣpādivaditi . etaccāyuktam, yasmāt ahetuto'bhavane niṣkāraṇato'sattve kṣaṇikaśūnyatādivyutpattivadabhāva eva syāt iti vākyaśeṣaḥ . yathā pūrvavastuni niruddhe paścāduttaramutpadyamānaṃ nirhetukamiti prāptaṃ kṣaṇikavāditvam, tasyāpyutpannasyāhetuta eva vināśāśaṃsanāt . taccādravyatvād nirbījatvāt khapuṣpavadatyantābhāvaḥ syāt tathedamapi syāt, aniṣṭaṃ caitat . yathā vā'siddhyayuktyanutpattisāmagrīdarśanādarśanādivyutpattyā sarvaṃ śūnyaṃ nirhetukotpattisthitivināśābhāvasādharmyāt khapuṣpavat syāt . ādigrahaṇāt pratītyotpādasamudāyasantānādisaṃvṛtivyutpattivat . na cet pūrvavaditi, mā bhūdeṣo'tyantābhāvadoṣa iti sahetukakāryābhūtatvābhyupagame'smaduktasadasadaikātmyopapattireva prāpnoti . evaṃ tāvat prāk sattāsambandhāt sadasat kāryamiti pratipāditam .

Linked texts (1)