Dvadasharanayacakra 7.73
Nyāyāgamānusāriṇī 7.73
- Language
- Sanskrit
7.73
bhavan san bhavatīti sattvaṃ nāma bhavata eva nābhavataḥ . bhavanaṃ ca kīdṛśam ? abhāvānuviddham, iti taddarśayati --pratyekavastvityādi daṇḍako yāvat sadasadātmakaḥ, ekamekaṃ prati pratyekaṃ vastunaḥ svarūpaṃ pratipattuṃ pratyekavastusvarūpapratipattyarthaṃ tatpravṛttaṃ ghaṭākhyaṃ śivakādivyāvṛttaṃ paṭādivyāvṛttaṃ ca, tasmāt tadeva ghaṭākhyaṃ ghaṭātmanā pravṛttaṃ bhavati, paṭaśivakādyātmanā vyāvṛttaṃ na bhavati . ataḥ sadasadātmakaḥ . tasmādabhāvo bhāvāṅgaṃ bhāvātmā bhāvapravṛttireva . evaṃ tāvad yugapadbhāvirūpādibhāvenāpi bhavan sa ghaṭo nābhāvena svāṅgātmapravṛttisvarūpeṇa vinā bhavatītyuktaṃ dravyakṣetrāpekṣam . kālabhāvāpekṣamapyucyate--sa eva ca bhavitā ghaṭaḥ svato'tyantāvibhaktavṛttiparyanubhavaḥ tāmātmano vṛttiṃ prāk paścācca parito'nubhavati . tasmādbhavanātmakatvādabhūtakhapuṣpavilakṣaṇaḥ, kenacidrūpeṇa khapuṣpasyābhavanād ghaṭasya ca pūrvottararūpairbhavanāt . arthāntarabhūtakṣaṇabhaṅgavilakṣaṇaśca prāk paścādidānīṃ ca bhavanād bhavanasya pravartanasya dravyārthato'tyantamabhinnatvāt kṣaṇabhaṅgavāde'tyantaṃ kṣaṇe kṣaṇe'nyatvābhyupagamāt tadvilakṣaṇa iti . nanvevaṃ dravyārthabhavanasyābhedādabhavanaṃ niravakāśameveti, etacca na bhavatītyata āha --atītānāgatavartamānabhinnabhavanasadasadekakriyaḥ, yānyatītāni bhavanānyanāgatāni ca tāni vartamānabhavanād bhinnāni deśakālākāranimittādibhedāt, tebhyaśca vartamānabhavanam, parasparavilakṣaṇatvācca paraspararūpeṇa na santi, atha ca bhavanakriyaikaiva sarvāṇi tānyucyante . katham ? ākāśavat, yathā tavāpyākāśaṃ śabdādisamavāyināṃ ghaṭādisaṃyogināṃ cādhārabhūtamekamavicchinnabhavanamapi teṣu ghaṭapaṭaśabdādibhavanādhāratayā bhidyamānatvād bhedābhedābhyāṃ saccāsacca ityeṣaṇīyam, anyathā teṣāṃ ghaṭaśabdādīnāṃ saṅkaraprasaṅgāt, tathāsmanmatenāpyavagāhasāmānyād bhavatyeva aṅgulighaṭādyavagāhairbhedādasacca, tathoktabhāvano ghaṭo dravyādi kāryaṃ ceti . yathākāśaṃ tathā bhūtatvāt tantupaṭādyapi itarathā naiva bhaved vastu apūrvatvāt khapuṣpavat, vaidharmyeṇa campakapuṣpavat, aparatvādabhedatvādavartamānatvāt vāndhyeyavat kṣaṇikavādavat, . tasmānna sadasatoḥ pratipakṣatvam . na naikātmyam, vidhipratiṣedhaikaviṣayatvāt, bhāvitaikātmyacetanācetanatvavat . yadapi ca sat sopākhyamasad nirupākhyamiti tadapi nopapadyate sato'pyanupākhyatvāt . ko hi prativastu pratikṣaṇasattvena sadupākhyātuṃ śaknoti ? asādhāraṇatvāt kramabhāvi sadasat . yathā ca tat tantupaṭādi kramabhāvi tathā yugapadbhāvi khamapi sadasad bhinnābhinnaṃ ca ito'pi ito'pīti ubhayātmakatvaṃ pradarśyata iti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit