Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 7.88

Nyāyāgamānusāriṇī 7.88

Language
Sanskrit

7.88

yattūcyata ityādi yāvat saptamyabhidhānena darśayatīti sūtrārthaḥ kaṭandyāṃ vyākhyātaḥ . rvirodhādekasminneva kārye sadasacchabdayorekādhikaraṇabhāvena prayogo nāsti, sadevāsat ityanusandhānaṃ nāstyekādhikaraṇabhāvena iti saptamyabhidhānena darśayati vai॰ sū॰ kaṭandī 9 . 1 . 12 . --etadapi na kiñcit, ekaikārthe tattvātmani itaretarabhūtābhūtatattvaṃ jagad vṛttāvṛttaparyāyārthāvibhaktadravyārthabhāvanāyāṃ sadevāsat kiṃ nūbhayapratyapekṣābhāvayitavyasvātmani . tathā ca.... yadapyuktam--āpekṣikaṃ sadasattvam, prāgutpatteḥ mṛdātmanā sat kāryaṃ ghaṭātmanā cāsat, niṣpanne'pi ghaṭe mṛttvadarśanād mṛdupādānopapattiḥ, ghaṭātmanā cāsattvād ghaṭārthakriyopapattirityevaṃ kila ārhata āha . atrottaram--na, asatkāryatvasiddheḥ, evaṃ tarhi mṛdātmanaḥ kartavyatvābhāvād ghaṭātmanaḥ kartavyatvādasadeva kāryam . tasmānna prāgutpatteḥ sadasat kāryam vai॰ sū॰ kaṭandī iti .--atra na sadasatorvaidharmyāt iti kimuktaṃ bhavati ? parasparavirodhāt samānādhikaraṇabhāvenaikasmin prāgutpatteḥ saccāsacca tadeva iti sadasacchabdārthayorvirodhādekasminneva kārye kutaḥ sattvaṃ prāgutpatteḥ ? kiṃ tarhi ? asattvameveti sadasacchabdayorekādhikaraṇabhāvena prayogo nāstīti . tad vyācaṣṭe --sadevāsat ityanusandhānaṃ nāstyekādhikaraṇabhāveneti buddhyā nirdhāraṇaṃ nāsti, tadabhāvāt prayogo'nupapannaḥ . eṣo'rthaḥ kārye sadasattā na iti saptamyabhidhānena darśitaḥ, anyathā kāryaṃ sadasanna iti lāghavārthaṃ brūyāt . etadapi na kiñcidityādyuttaraṃ yāvat svātmani . ekasminnekasmin ghaṭapaṭādāvarthe tattvātmani itaretarabhūtābhūtatattvaṃ jagat, ghaṭātmanā ghaṭo'sti paṭātmanā nāsti, paṭo'pi tatheti svenātmanā bhūtatvamabhūtatvaṃ cetarātmanā, tasmād bhūtābhūtatattvaṃ jagaditi vyāpitāṃ darśayati, na kevalaṃ kāryameva sadasaditi . tathā vṛttāvṛttābhyāṃ piṇḍaśivakaparyāyārthābhyāṃ kramabhāvibhyāmavibhakto dravyārtha ekaḥ, tasya bhāvanā mṛtpiṇḍa eva śivakībhavati, śivaka eva ca sthāsakībhavatītyādi yāvad ghaṭo yāvacca pāṃśuryāvacca paramāṇurityavasthāsu piṇḍātmanā bhavati śivakādyātmanā na bhavatīti piṇḍo bhāvābhāvātmakastathā śivako'pi śivakātmanā bhavati na piṇḍātmanā, tathottarāsvapyavasthāsu itaretarābhāvasvarūpeṇa svena ca bhāvarūpeṇa sadasadeva, saccāsat vai॰ sū॰ 9 . 1 . 4 iti vacanāt . evaṃ sakalajagadvṛttāvṛttaparyāyārthenāvibhaktadravyārthabhāvanāyāṃ sadevāsat . kinnūbhayetyādi, kiṃ punaryugapadbhāvināmayugapadbhāvināṃ ca paryāyāṇāṃ rūparasādīnāṃ śivakādīnāṃ ca pratyapekṣayā bhāvayitavyo yasya vastunaḥ svātmā tasmin bhāvayitavye ? niḥsandigdhameva tadā sadevāsadapītyarthaḥ . tadupasaṃharati — tathā ceti gatārtham .

Linked texts (1)