Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 7.92

Nyāyāgamānusāriṇī 7.92

Language
Sanskrit

7.92

kiñcānyat, atyantāsamīkṣitabhāṣiṇaikāntavādināpi na tulyatāmetyasau, ghaṭādanyasyā mṛdo ya ātmā tenātyantamanyo ghaṭo bhavati svena ca ghaṭātmanā na bhavatītyevaṃ bruvan pratyakṣādiviruddhaṃ mattonmattakādivat syāt, so'pi caikāntavādī pratyakṣādiviruddhaṃ kiñcit pariharatīti . kiñcānyat, deśakāletyādi . deśato bhedo rūparasādīnām, kālato bhedaḥ piṇḍaśivakādīnām, sa bhedo lakṣaṇameṣāṃ sahāsahāvasthāyināmubhayeṣāṃ paryāyāṇāṃ te deśakālabhedalakṣaṇobhayaparyāyāḥ, tatparimāṇaṃ deśakālabhedalakṣaṇobhayaparyāyamātram, tadbhāvāt tanmātratvādevamanena prakāreṇāyamasadvāda eva syāt, rūpaṃ rasādanyat, tadapi vibhajyamānaṃ kṛṣṇam, punarapyekaguṇakṛṣṇamityādi ā ca paramāṇuśo vibhāgādasadeva rūpam, evaṃ rasādayaḥ, tathā piṇḍādayo itthaṃ punaḥ ko'nekāntavādī brūyāt āpekṣikamṛdātmasattvamasadvādivat . āpekṣikamṛdātmasadviśeṣaṇāttu asadabhidhānamevedam, abhidheyasvatattvanirasananiyatatvāt, agnyanuṣṇatvābhidhānavat . avyudāse tu ghaṭātmanāpi sanneva tadbhāvatvāt . sadasadātmakavastutattvapratyakṣīkaraṇārthaṃ jaināḥ ekamevātmānaṃ paramārthaṃ dravyārthaparyāyārthobhayalakṣaṇamupavarṇayanti, khapuṣpavadanyathā'sambhavāt . dravyaśabdaṃ ca 'pītyasadvādaḥ . itthaṃ punaḥ ko'nekāntavādī brūyāt yathāsāvasadvādī brūte--rūpaṃ rasātmanā nāsti raso'pi rūpātmanā kṛṣṇādyapi śuklādyātmanetyādi ? na brūyādevetyarthaḥ . kiṃ kāraṇam ? dhṛtisaṅgrahapaktivyūhāvakāśadānātmakapṛthivyādyātmakatvād mṛdāderghaṭādeśca kathaṃ mṛdamekāmapekṣya mṛdātmanaivāsti ityāpekṣikamṛdātmasattvamasadvādivat kaḥ kuśalo brūyāt iti sambadhyate . atra prayogaḥ --āpekṣikamṛdātmasadviśeṣaṇāt tvasadabhidhānamevedam mṛdātmanā sad ghaṭātmanā cāsat iti vacanam . kutaḥ ? abhidheyasvatattvanirasananiyatatvāt, abhidheyasya mṛtpiṇḍasya svaṃ tattvaṃ deśabhinnarūparasasaṃsthānādi kālabhinnarūparasaśivakādipāṃsvādi dhṛtyādilakṣaṇabhinnapṛthivyādi ca, mṛdātmanaivāsti ghaṭo na rūpādiśivakādyabādisvatattvairiti tānyasya svatattvāni santyeva nirastāni syuḥ, tannirasane niyatatvādasya vākyasya . yad yad vākyamabhidheyasvatattvanirasananiyataṃ tat tadasadabhidhānaṃ dṛṣṭam, yathā anuṣṇo'gniḥ ityuktiḥ . abhidheyasvatattvanirasanamasiddham iti mā maṃsthāḥ, siddhamevābādyātmavyudasanāt .

Linked texts (1)