Dvadasharanayacakra 8.34
Nyāyāgamānusāriṇī 8.34
- Language
- Sanskrit
8.34
syānmatam--kathaṃ mūrtaḥ śabdo yato'syāmūrtajñānakāraṇyaṃ na bhavediti . atra brūmaḥ --nāmaśabdo mūrtaḥ kuḍyādipratihatagatitvād loṣṭādivat . tad nāma nopayogasya dravyaṃ mūrtatvād mṛdvat . uktaṃ hi-- na hi mūrtamamūrtatvaṃ nāmūrtameti mūrtatām . dravyaṃ triṣvapi kāleṣu cyavate nātmabhāvataḥ .. nanvanyonyānugatasvarūpatvād nirvṛttyupakaraṇendriyajñānatanvātmadravyavad dravyaṃ mūrtamamūrtasya jñānasya . dravyendriyaṃ mūrtamamūrtasya jñānasya dravyam . śarīrādikaraṇād bhavāntarātmanastanvādi dravyam, ghaṭaśca ghaṭākāśasya . mūrta iti pratipadyatām, kuḍyādipratihatagatitvāt, yasya gatiḥ kuḍyādibhiḥ pratihanyate tad mūrtaṃ dṛṣṭam, yathā loṣṭādīti . tad nāma nopayogasyetyādi arthapradarśanasādhanam . upayogo na mūrtadravyahetukaḥ, amūrtatvāt, ākāśavat, na hyākāśaṃ mṛdādidaṇḍādimūrtadravyasya kāryamiti sādharmyadṛṣṭāntaḥ . mṛdvaditi vaidharmyeṇa, yad mūrtadravyahetukaṃ na tadamūrtaṃ yathā mṛditi . athavā nāmūrtasya dravyaṃ nāmaśabdaḥ, mūrtatvāt, mṛdvat . yadamūrtasyāvagāhāderdravyaṃ na tad mūrtam, yathā ākāśamiti . uktaṃ hītyādi jñāpakamāha . na hi mūrtamamūrtatvaṃ varṇādimat pudgaladravyaṃ mūrtaṃ sadavarṇādyātmakatvamamūrtatvaṃ na gacchati na tathā pariṇamati jīvā-''kāśa-dharmā-'dharmatvaṃ na yāti . nāmūrtameti mūrtatvam, nāpyākāśādyamūrtaṃ mūrtatvaṃ prayāti . dravyaṃ triṣvapi atītānāgatavartamāneṣu kāleṣu, na kadācidityarthaḥ, yasmād nātmabhāvam, yāvaddravyabhāvī yo dharmaḥ sa ātmabhāvaḥ, tamātmabhāvaṃ na kadācit parityajati dravyamiti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit