Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 8.66

Nyāyāgamānusāriṇī 8.66

Language
Sanskrit

8.66

kathamiti cet, ucyate --so'yamityabhisambandhāditi ślokaḥ . yo'rthaḥ so'yaṃ śabdo ghaṭaḥ ityabhedopacārasambandhād yadā śabdasya rūpamarthainaikīkṛtaṃ bhavati tadā yathā indrakaḥ, candrakaḥ itīndracandrādyapratyakṣārthānabhijño'pi indra-candraśabdarūpāpannaṃ gopālādimarthaṃ pratyāyayan dṛśyate so'rthena ekībhūtaḥ śabda eva abhijalpaḥ ityucyate . evaṃ śabdārthayoḥ kṣīrodakavadapṛthagātmatvam . tayorapṛthagātmatve satyavyabhicāriṇi anyonyāvinābhāvitve'pi rūḍhivaśādeva kiñcid rūpaṃ prādhānyenāvatiṣṭhate śabdarūpamartharūpaṃ vā yathā laukikā arthapradhānāḥ śābdāḥ śabdapradhānā iti, tamarthaṃ pravibhāgena darśayati--saṃvyavahārakāle loke'rtharūpatāmiti śloko gatārthaḥ . agnimānaya ityukte loke dahanādilakṣaṇe'rthe sampratyayaḥ, na śabde . śāstre tu strībhyo ḍhak pā॰ 4 . 1 . 120 iti strīvācakeṣu sārtheṣu śabdeṣu, bhujo kauṭilye pā॰ dhā॰ 1418 ityevamādiṣu artheṣveva sampratyayaḥ . tadvyākhyā --darśanotprekṣābhyāmityādi . pradhānādidarśanena puruṣasya utprekṣayā vārthamabhidheyatvena upagṛhya pūrvoktacandrādivat sākāraṃ tatra nyagbhūtasvaśaktiḥ asvatantrīkṛtābhidhānasāmarthyaḥ buddhau pariplavamānaḥ ayamitthamanena śabdenocyata ityāntaro vijñāna- lakṣaṇaḥ śabdātmā śrutyantarasya bāhyasya dhvanyātmakasya pravṛttau hetuḥ utthāpakaḥ so'bhijalpālpo'bhidheyākāraparigrāhī bāhyācchabdādanya iti bhartṛharyādimatam . vasurātasya bhartṛharyupādhyāyasya mataṃ tu sa ca svarūpānugatamityādi, sa ca abhijalpaḥ svarūpānugatamartharūpamantaravibhāgena sanniveśayatīti .

Linked texts (1)