Dvadasharanayacakra 8.88
Nyāyāgamānusāriṇī 8.88
- Language
- Sanskrit
8.88
yadapi cetyādi . so'yamityabhisambandhāt iti svalakṣaṇamabhijalpasya tadasmanmataṃ samarthayatītyuktam . tadanantaraṃ yat svalakṣaṇavyāptipradarśanārthaṃ lokagataśabdārthasaṃvyavahāravyavasthāpanārthaṃ coktaṃ tadapi cāsmanmatam arthasyārthāntaratvaṃ śabdādāpannam ityetatphalameva . katamat tat ? idaṃ ślokadvayam— tayorapṛthagātmatve vākyapa॰ ityādi . vayamatra niścinumaḥ--tayorapṛthagātmatvaṃ rūḍheḥ lokapratīteḥ atasya tadupacārād bhinnayorabhedopacārāt . kimiva ? pathi gamanavat, yathā panthāḥ pāṭaliputraṃ gacchati iti patho'sad gamanaṃ puruṣagatyabhedopacārāt tadavinābhāvād dvyarthatvāt tayorucyate tathā śabdārthayoravyabhicārādavinābhāvādabhedopacārād lokarūḍherapṛthagātmatvaṃ pṛthagbhūtayoreveti . kiñcānyat, itare bhāvāt sanmitravat . tathā loke'rtharūpatāṃ śabdaḥ pratipannaḥ pravartate, vyākaraṇaśāstre tu śabdarūpatāṃ pratipannaḥ pravartate, śabdādhigamārthapravṛttirviśeṣo bhavativat . arthasya ca goḥ sāsnādi bhinnaṃ rūpam, tadarthatvācchabdasya gakārādivarṇānupūrvī śrotranādamātram . taddhi na kadācidartho bhavitumarhati kalpituṃ vā avyavasthitatvād vyatikīrṇatvādaniyatatvāt . bāhyārthastu vyavasthito'vyatikīrṇo niyataśca . tasmānna śabdo'rtharūpatāṃ pratipanno vartate . pratipanno'pi svasambandhādeva sambandhasya dviṣṭhatvācchabdārthayorekībhāvagateḥ, nānyathā uktavat . sādhvasādhutvajñānasya prayojanaṃ dharmaniyamo'pi pṛthagarthasiddhiṃ sūcayati . tarapradhānopasarjanabhāvāt śabdasyopasarjanatvādarthasya prādhānyād dvyarthataiva, kimiva ? sanmitravat, yathā snigdhayormitrayoḥ pṛthak siddhayorekakāryapravṛttayoritaretarapradhānopasarjanatvaniyamastathā śabdārthayoḥ, tattu tvadvacanādeva siddham, yathoktaṃ tvayā--kvacideveti yāvadavatiṣṭhate .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit