Yashastilaka 4.281
Yaśastilakacandrikā 4.281
- Language
- Sanskrit
4.281.1
vidyonā sphuritaṃ strīṇā lāvaṇya ca bhavatu vā mā vā bhavatu | atīndriyaiścakṣurādīnāmagocarairvicārai. kim | na kimapi | upamākṣepālaṃkāraḥ || śrīmānityādi | vidhe. prasādena puṇyasyodayena yaḥ śrīmān lakṣmīvān pumān satsu kṛtādaro na bhavati tasya puruṣasya tā sapado lakṣmyo nirarthā niṣphalā bhavanti | kiṃvat | araṇyakusamānīva araṇyapuṣpāṇīva | upamālaṃkāraḥ || āsaṃsāramityādi | yeṣu bhūpeṣu āsasāra sasāraparyantaṃ yaśaḥ kartuṃ kīrti vidhātu vāñchā ākāṅkṣā asti vidyate, na kevalaṃ yaśaḥ kartuṃ vāñchāsti, kiṃ tu puna. caturvargaṃ dharmārthakāmamokṣalakṣaṇaṃ vedituṃ jñātuṃ vāñchāsti, te bhūpāste rājānaḥ kavisaṃgrahaṃ mahākavisvīkāraṃ kurvanti vidadhati | jātyalaṃkāraḥ || kadācit kasmiṃściddavasare itipāṭhaparāyaṇa. īdṛśapāṭhatatparaḥ sannaha svayameva ātmanaiva gṛhītaveṇu gṛhītavaṃśayaṣṭi. vāraṇān ahaṃ vininthe śikṣitavānaham | kāsu (viṣaye) | karivinayabhūmiṣu gajaśikṣābhūmiṣu | kathaṃbhūtāsu karivinayabhūmiṣu | anāyāsapravṛttarathacaraṇanemiṣu anāyāsena sukhena pravṛttāḥ sacalitā rathacaraṇānāṃ syandanacakrāṇā nemayo dhārā yāsu tāstathoktāstāsu |
4.281.2
itīti kim | kīdṛśapāṭhaparāyaṇo'ham | samaṃ gātrairityādi | he putra | putreti komalālāpe | he gaja he gajendra, samaṃ sādhu yathā mavatyevaṃ gātraiḥ tiṣṭha | uktaṃ ca—'dvau samaṃ paścāt jaṅghādideśo gātrācārakramāt, tathā ca—'gātramaṅgaśarīrayoḥ' | gajasya agradeśo gātramucyate | he putra, tva karaṃ śuṇḍādaṇḍa pratihara sakocaya ceṣṭaya | kathaṃbhūtaṃ karam | chidrarahitaṃ nirchidram | he putra, śiro mastakaṃ unnamya uddhataṃ kṛtvā khavahitamanāḥ mukhaṃ kharpaya suṣṭhu śobhanaṃ yathā bhavatyevaṃ arpaya śuṇḍādaṇḍa praveśaya | tatastadanantaraṃ śuṇḍādaṇḍasya mukhapraveśādanantaraṃ he kalyāṇāṅga maṅgalasulakṣaṇaśarīra he gaja he gajanātha, śravaṇayugalaṃ karṇadvayaṃ harṣaya uttālaya | īdṛśayā avasthayā tva kiyatkālaṃ tiṣṭha yāvatkālaṃ idaṃ pratyakṣībhūtaṃ mātrāśatamiti śabdaṃ bruve tāvattvaṃ tiṣṭha | kimarthaṃ bruve | varṇavidhaye tava stutividhānāya | jātyalaṃkāraḥ || kasmāttvaṃ tiṣṭha | śubhasthāpanāyāṃ śubhaviśeṣaṇam | kathaṃbhūtāyāṃ śubhasthāpanāyām | evamamunā prakāreṇa he aśeṣakriyāsauṣṭhava aśeṣāsu sakalāsu kriyāsu ceṣṭāsu sauṣṭhava eva samīcīnatvaṃ yasya sa tasya saṃbodhana he tathokta, pratiṣṭhādhiṣṭhānāyā pratiṣṭhāyāḥ sthiteḥ adhiṣṭhānaṃ adhyāsanaṃ yasyāṃ śubhasthāpanāyāṃ sā pratiṣṭhādhiṣṭhānā tasyām | he sthirasthitasamastāṅgasaṃgarbha sthiro niścalaḥ sthitaḥ samastānāṃ aṅgānāṃ avayavānāṃ saṃgarbho madhyo yasya sa tathā tasya saṃbodhana he tathokta |
4.281.3
he śikṣāvekṣaṇākṣuṇṇāntaḥkaraṇagarbha śikṣāyā vinayasya yadavekṣaṇaṃ avalokanaṃ tena akṣuṇṇaḥ saṃpūrṇaḥ antaḥkaraṇagarbhaḥ manomadhyo yasya sa tathā tasya saṃbodhana he tathokta | he gaja, pitāmahena vihitasakalasattvātiśāyideha pitāmahena brahmaṇā vihito nirmitaḥ sakalasattvebhyaḥ atiśāyī atiśayavān dehaḥ śarīraṃ yasya sa tathā tasya saṃbodhana he tathokta | pitāmahena kasmādvihitaśarīraḥ | marīcimattaṅgamṛgaśarmādimahāmunisamānītadarśitāvalokitagṛhītadhyātaniśśvitāṇḍakapālāt marīciśca ṛṣiviśeṣaḥ, mataṅgaśca ṛṣiviśeṣaḥ, mṛgaśarmā ca ṛṣiviśeṣaḥ, marīcimattaṅgamṛgaśarmāṇaḥ ādiryeṣāṃ atryādīnāṃ te marīcimattaṅgamṛgaśarmādayaḥ, te ca te mahāmunayaḥ vṛhṛṣayaḥ taiḥ samānītaṃ brahmaṇaḥ saṃmukhamānītam, tacca darśitaṃ brahmacakṣurgocarīkṛtam, tacca avalokitaṃ pitāmahena dṛṣṭam, tacca gṛhītaṃ brahmaṇā svīkṛtam, tacca dhyātaṃ brahmaṇā cintitam, tacca ni'śvitaṃ brahmaṇā nirṇītam | 'evaṃ ṣaḍviśeṣaṇaviśiṣṭaṃ yat aṇḍakapālaṃ brahmāṇḍasya kapālaṃ ardhastasmāt | kathaṃbhūtāt aṇḍakapālāt | aditisutaprasūtipūtāntarālāt aditisutaḥ śrībhāskaraḥ tasya prasūtirutpattiḥ tayā pūtaṃ pavitraṃ antarālaṃ madhyaṃ yasya brahmāṇḍārdhasya tattathoktaṃ tasmāt | kathaṃbhūtena pitāmahena | upāsituṃ sevituṃ āyātagaṇapativilokanaprahitanayanena āyātaḥ āgato yo'sau gaṇapatirvināyakaḥ tasya vilokane darśane prahite prerite nayane locane yena pitāmahena | punaḥ kathaṃbhūtena pitāmahena |
4.281.4
tadvadanānurūpavapuḥsaṃpādanasamāhitahṛdayena tasya gaṇapatervadanaṃ tadvadanaṃ tadvadanasya anurūpaṃ gaṇapativadanānusāraṃ vapuḥ śarīraṃ tasya saṃpādane niṣpādane samāhitaṃ sāvadhānīkṛtaṃ hṛdayaṃ yena sa tathā tena | pitāmahena kiṃ kurvatā | saptasāmāni saptasāmavedavākyāni abhigāyatā mandatayā gānaṃ kurvatā | he devatābhiradhiṣṭhitodāraśarīrageha devatābhirdevaviśeṣaiḥ adhiṣṭhitaṃ nivāsīkṛtaṃ udāramatiśayena manoharamatyunnata vā śarīragehaṃ kāya mandiraṃ yasya sa tathā tasya saṃbodhana he tathokta | kathaṃbhūtābhirdevatābhiḥ | trilocanācyutavirañcivirocanacandracitrabhānuprabhṛtibhi. trilocanaśca śrīmahādeva ,acyutaśca śrīmannārāyaṇa , virañciśca vidhi., virocanaśca bhāskaraḥ, candraśca rohiṇīkānta., citrabhānuśca svāhāvallabha , te prabhṛtayo yāsā yamarākṣasapavanādīnā tāstathoktāstābhi. | punaḥ kathaṃbhūtābhirdevatābhi | sabahuvismaya bahvāścarya yathā bhavatyevaṃ udīritaparasparasvāgatābhiḥ udīritaṃ uktaṃ parasparaṃ anyonyaṃ svāgata bahumāno yābhistāstathoktāstābhi. | he nikhilāparaprāṇigaṇāvāryavīrya nikhilai. samastai. aparaprāṇigaṇaiḥ sahasramaṭa lakṣabhaṭa koṭimaṭādibhiḥ turagamahiṣādibhiśca avāryaṃ anivāraṇīyaṃ vīryaṃ śaktiryasya sa tathā tasya saṃbodhana he tathokta | he divijakuñjakuñjaravajrapātaśaurya divijakuñjāḥ kalpavṛkṣāsteṣā kuñjāni latādipihitodarāsteṣā vajrapātaḥ aśanipāta. tasya sadṛśaṃ śauryaṃ saubhaṭya yasya sa tathā tasya saṃbodhana he tathokta |
4.281.5
he dvijadevagandharvayakṣamahīkṣitāmanyatamasattvapada, dvijāśca paraśurāmādayaḥ, devāśca indrādayaḥ, gandharvāśca hāhāhūhūprabhṛtayaḥ, yakṣāśca dhanadādaya, mahīkṣitaśca bhīmabhīṣmādayaste dvijadevagandharvayakṣamahīkṣitasteṣā dvijadevagandharvayakṣamahīkṣitāṃ saṃbandhitvena anyatamaṃ kasyacit saṃbandhi yacca sattvaṃ sāhasa tasya padaṃ sthānaṃ anyatamasattvapada tasya sabodhana he tathokta | he kṣoṇīśamahāmātrakulakalyāṇaparamparāphalavarada kṣoṇīśānā mahānarendrāṇāṃ ye mahāmātrā hastipālāsteṣā kulasya anvayasya kalyāṇaparamparāṇā śubhaśreṇīnāṃ phalavaraṃ dadātīti tathokta. tasya sabodhanam | he dvirada he hastin, he he aho aho he hala he mitra, he divyasamāja amānuṣagajendra mātrāśataṃ bahumātrā yāvat tāvattvaṃ tiṣṭha tiṣṭha raha raha || gātrairityādi | he gaja, tva samairanimnonnatairgātraiḥ śarīrapratīkaiḥ tiṣṭha | puronakhasamaṃ agranakhasamānaṃ hastaṃ śuṇḍādaṇḍaṃ nidhehi sthāpaya | kasyām | kṣitau bhūmau | karāgrataḥ śuṇḍādaṇḍāgrataḥ aṅgulyā dṛṣṭiṃ dehi | he gaja, sthiramanāḥ san karṇau tva āśleṣaya niścalīkuru | he
Linked texts (1)
- Yaśastilaka — Somadevasūri, Sanskrit