Pramāṇa · Search · About · API

Kalpah 2.4.2

Kalpaḥ 2.4.2

Language
Sanskrit

Contents

2.4.2.1

agniṣṭomena vasante yajeta 1 āmnātāni devayajanāni 2 prācīnapravaṇaṃ nityārtham 3 ṛtvijo vṛṇīte mahato yūna ārṣeyānādityo'dhvaryuḥ sa me 'dhvaryuradhvaryo tvaṃ me 'dhvaryurasītyadhvaryuṃ .. candra mā brahmā sa me brahmā brahmam̐ stvaṃ me brahmāsīti brahmāṇamagnirhotā sa me hotā hotastvaṃ me hotāsīti hotāraṃ .. parjanya udgātā sa ma udgātodgātastvaṃ ma udgātāsītyudgātāraṃ .. diśo hotrāśam̐ sinyastā me hotrāśam̐ sinyo hotrāśam̐ sinyo yūyaṃ me hotrāśam̐ sinyaḥ stheti dvādaśa hotṛkān 4 maho me'voca iti vṛtā japanti 5 edamaganma devayajanaṃ pṛthivyā yatra devāso ajuṣanta viśve ṛksāmābhyām̐ saṃtaranto yajurbhī rāyaspoṣeṇa samiṣā madema .. iti samūlaṃ devayajanamadhyavasyati 6 tatra prācīnavam̐ śaṃ kurvantyudyataṃ purastānniyataṃ paścāt 7 tanumiśreṇa pariśrayanti 8 pari-śrayanto'tirokānkurvanti 9 dikṣu dvārāṇi kurvanti dviśayāni sāṃkāśanāni 10 pūrvayā dvārā praviśya kratunirdeśaṃ kṛtvā tasminnagnīnviharati 11 idaṃ dāsyāmīti nirdeśaḥ 12 daikṣamaśanamaśnīto dadhnā madhumiśreṇa yajamānaḥ patnī ca 13 amāvāsyāyāṃ dīkṣeta yathā vā parvaṇi sutyā syāt 14 saptahotāram̐ manasānudrutya vidhenāmanniti graheṇa juhoti 15 dīkṣaṇīyāṃ nirvapatyāgnā-vaiṣṇavamekādaśakapālaṃ ghṛte vā carum 16 apaḥ praṇeṣyannagniryajurbhiritiprabhṛtīni dvādaśa saṃbhārayajūm̐ ṣi teṣāṃ catvāricatvāri nigadya juhoti 17 patnīsam̐ yājāntā dīkṣaṇīyā saṃtiṣṭhate 18 tasyāṃ mradīyānsvaro dārśapaurṇamāsikānmra-dīyānprāyaṇīyāyāṃ mradīyānātithyāyāṃ dhvānenopasadaḥ . sarvā upām̐ śudevatāḥ 19 sam̐ vṛtya dvārāṇi pracarati 20 uttarataḥ pṛṣṭhyādeśasya pariśrityāpo devīrityabhyundati 21 oṣadhe trāyasvainamiti dakṣiṇassinkeśānte darbhama-ntardadhāti 22 svadhite mainam̐ him̐ sīriti kṣureṇābhinidadhāti 23 deva-śrudimānpravapa iti pravapate 24 svastyuttaraṃ aśīyeti yajamāno japati 25 keśaśmaśru yajamāno vāpayate 26 dato dhāvate 27 lomāni sam̐ hāya nakhānkārayate . na kakṣau 28 patnī nakhām̐ śca kārayīta 29 tīrthenāvagāhya sāvakāsu hiraṇyavarṇāḥ śucaya iti sthāvarāsu snātvānūpamrakṣamācamyo didābhyaḥ śucirā pūta emītyutkrāmati 30 viṣṇoḥ śarmāsīti kṣaumamāchādayate 31 ūrje tveti nīvīṃ kurute 32 daikṣaṃ patnī tūṣṇīm 33 snātvā prācīnamātṛkaṃ kṣaumaṃ patnyāchādayate 34 mahīnāṃ payo'sīti darbhapiñjūlābhyāṃ navanītamāyauti 35 varcodhā asītyanulomaṃ trirabhyaṅkte mukhamagre 'tha śiraḥ . svabhyakto bhavatyā pādābhyām 36 śeṣeṇa patnyabhyaṅkte 37 catasṛbhirdarbheṣīkābhiḥ śareṣīkābhirvā samuñjābhiḥ satūlābhirityekaikayā traikakubhasyāñjanasya saṃniṣkṛṣya vṛtrasyāsi kanīniketi dakṣiṇamakṣi trirāṅkte'nyayānyayāniṣevayansavyaṃ ca 38 śeṣeṇa patnyāṅkte 39 darbhapiñjūlaistriḥ pāvayatyekavim̐ śatyā tredhā vibhajya citpati-stvetyūrdhva m̐! vācaspatistvetyavāñcaṃ devastvā savitetyūrdhvamachidre ṇa pavitreṇeti sarvatrānuṣajati 40 tasya te pavitrapate pavitreṇeti yajamāno japati 41 na prāṇānatipāvayet 42 yaṃ dviṣyāttamakṣṇayā pāvayet 43 pūrvayā dvārā yajamānaṃ prapādyottareṇāhavanīyaṃ parikramya paścādāhavanīyasyopaveśayati 44 pratipra-sthātā tūṣṇīṃ patnīṃ pāvayitvāparayā dvārā prapādya dakṣiṇataḥpaścādaparasya patnīlokamupasthāpyopaveśayati 45 2.1.1

2.4.2.2

ākūtyai prayuja iti sruveṇādhītayajūm̐ ṣi juhoti .. āpo devīriti srucā pañcamīm . ṣaṣṭhīṃ dvādaśagṛhītāṃ pūrṇāhutim̐ viśvo devasya neturiti nigadya juhoti 1 paścādāhavanīyasya kṛṣṇājine mām̐ sataḥ samasya prāggrīve lomataḥ sam̐ stṛṇāti 2 yadyekam̐ syāddakṣiṇaṃ kṛṣṇājinapādaṃ mām̐ sataḥ samasya pratiṣīvyet 3 ṝvasāmayoḥ śilpe stha iti kṛṣṇaśukle rājī saṃmṛśati 4 viṣṇoḥ śarmāsīti bhasatta ārohati 5 sūryāgnī dyāvāpṛthivī iti prāñjalirjapati 6 jālamubhayataḥpāśaṃ patnyāḥ śirasyāmucya saṃ tvā nahyāmi payasā pṛthivyāḥ saṃ tvā nahyāmyadbhiroṣadhībhiḥ saṃ tvā nahyāmi prajayā dhanena sā dīkṣitā sanavo vācamasmāt .. iti pratiprasthātā yoktreṇa patnīm̐ saṃnahyati 7 mekhalāṃ dīkṣito mauñjīṃ pṛthvīṃ triguṇām̐ samastāmudakpāśāmūrgasītyābadhnāti 8 ucyartiṃ granthiṃ karoti 9 ayugmavalīṃ kṛṣṇaviṣāṇāmādāyendra sya yonirasīti viṣāṇāma-numantrayate 10 kṛṣim̐ susasyāmutkṛṣa iti viṣāṇayā bahirvedi prācīmuddhanti 11 viṣāṇe viṣyeti sicyābadhnāti 12 tayā kaṇḍūyate kṛṣim̐ susasyāmutkṛṣa ityaṅgāni supippalā oṣadhīskṛdhīti śiraḥ 13 vānaspatyena śaṅkunā patnī kaṇḍūyeta 14 audumbaramāsyadaghnaṃ daṇḍamagreṇāhavanīyaṃ paryāhṛtya bṛhannasi vānaspatya iti yajamānāya prayachati 15 sūpasthā asi vānaspatya ūrjo mā pāhyodṛcamiti pratigṛhṇāti 16 nakṣatrāṇāṃ mātīkāśādityuttarāntena prorṇute 17 ā vo devāsa īmaha iti japati 18 nāpachādayedā krayāt 19 svāhā yajñaṃ manasa itiprabhṛtibhiraṅgulī dve dve nibhujanmuṣṭī kurute . vācam̐ yachati 20 tūṣṇīṃ patnī muṣṭī kṛtvā vācam̐ yachati 21 lomataḥ kṛṣṇājinamāchādayeta . yadi dve viṣūcī pratimucya 22 agreṇa prāgvam̐ śaṃ dīkṣitamanvārabdhamāvedayati .. dīkṣito'yamasāviti nāma gṛhṇātyāmuṣyāyaṇa iti gotramamuṣya putra iti piturnāmnāmuṣya pautra iti pitāmahasyāmuṣya napteti prapitāmahasya .. sa indrā gnibhyāṃ dīkṣāṃ prāha mitrāvaruṇābhyāṃ dīkṣāṃ prāha viśvebhyo devebhyo brāhmaṇebhyaḥ somyebhyaḥ somapebhyo dīkṣāṃ prāheti 23 evamuccaistrirāvedayati 24 eṣṭrīḥ stheti tisro'nyasya pāṇeraṅgulīrutsṛjati tisro'nyasya 25 tūṣṇīṃ patnī 26 nakṣatrāṇāṃ sakāśāditi nakṣatraṃ dṛṣṭvā vācam̐ visṛjate .. vrataṃ carata yāḥ paśūnāmityudite 27 maṅgalyamuktvā patnī vācam̐ visṛjate 28 na pratyakṣa-nāmnācakṣīta .. canasitetyarhatā saha saṃbhāṣamāṇo brūyādvicakṣaṇetītaraiḥ 29 dīkṣitasaṃcaraḥ . uttareṇāhavanīyamapareṇa vediṃ dakṣiṇātikramya dakṣiṇata āhavanīyasyodaṅmukha upaviśatyeṣa saṃcaraḥ 30 lomataḥ kṛṣṇājinasya śayyāsanamāchādanaṃ ca 31 pratiṣiddhaṃ niṣṭhīvanam̐ hasanamavavarṣaṇaṃ dantāviṣkaraṇa-mamedhyadarśanamapāṃgāhanam̐ homo'nṛtaṃ ca 32 ārātprāgvam̐ śādudayāstamayā-vabhyāśrāvaṇaṃ ca na syāt 33 naktaṃ mūtrapurīṣe kuryādyadi divā chāyāyām 34 yadi hasedapidhāya mukham 35 undatīrojo dhatta balaṃ dhatta mā me dīkṣāṃ mā tapo nirvadhiṣṭetyavavṛṣṭo japedadabdhaṃ cakṣurariṣṭaṃ manaḥ sūryo jyotiṣām̐ śreṣṭho dīkṣenmā mā hāsītsatapetyamedhyaṃ dṛṣṭvā 36 adīkṣitavādaṃ cedbrūyāttvamagne vratapā asīti japet 37 akāle vācam̐ visṛjya vaiṣṇavīmāgnāvaiṣṇavīm̐ sārasvatīṃ bārhaspa-tyāmityetā nigadya vācam̐ yachati 38 vāgvisarjanātprāgekadugdhe vrate dohayati 39 payo brāhmaṇasya vratam̐ yavāgū rājanyasyāmikṣā vaiśyasyopasatsu payaḥ sarveṣām 40 tūṣṇīmagnihotropacāraṃ gārhapatye vratam̐ śrapayati dakṣiṇāgnau patnyai . śṛtaṃ gārhapatye paścādāhavanīyasyopasādayati 41 2.1.2

2.4.2.3

yāgnihotrasya skannasya prāyaścittiḥ sā vratasya 1 atinīya sāyamaśanam̐ vratam̐ vratayatyupodayam̐ vātinīya prātaraśanamupāstamayam̐ vā 2 nādīkṣito vratayantaṃ paśyet 3 agnīñjyotiṣmataḥ kuru vratamupehi vratyetyuktvā dīkṣitasaṃcare-ṇātihṛtya dakṣiṇata āhavanīyasya kām̐ sye camase vā vrataṃ prayachati 4 daivīṃ dhiyaṃ manāmaha pāṇī prakṣālayate 5 ye devā manujātā manoyuja iti vratayati 6 śivāḥ pītā bhavateti nābhideśamārabhya japati 7 paścārdhe patnī vratayati 8 upodayam̐ vrataprado vācam̐ yamayati dīkṣita vācam̐ yacha patni vācam̐ yachetyupāstamayaṃ ca 9 dakṣiṇata āhavanīyasyodaṅmukho'paryāvartamānaḥ prākśirāḥ śayīta 10 kāmo haviṣāṃ mandiṣṭhastvamagne vratapā asīti svapsyañjapetpunarmanastvamagne vratapā asīti prabudhyan 11 dīkṣito bhṛtim̐ vanvīta 12 pūṣā sanīnāmiti yācakānvrajato'numantrayate .. devaḥ saviteti pratyāgatān 13 pravatsyannayaṃ te yonirṛtviya ityaraṇyoḥ samāropayati . yadi gataśrīḥ sarvān 14 bhadrā dabhi śreyaḥ prehi bṛhaspatiḥ puraetā te astu athemavasya vara ā pṛthivyā āre śatrūnkṛṇuhi sarvavīraḥ .. iti prayātyaraṇibhyām̐ saha rathāṅgena ca 15 devīrāpo apāṃ napādityapo'vagāhamāna ā pārālloṣṭa mṛdnīyāt 16 yadi nāvā taredanyena vāchinnaṃ tantuṃ pṛthivyā anugeṣamityā pārālloṣṭaṃ mṛdnīyāt 17 udayāstamayau vihārānte syāt 18 aparimitā dīkṣāstāsāṃ prathamāṃ jāgarti . tisra upasado 'parimitā vā trirabhyāsāstāsāṃ prathamāṃ jāgarti śvaḥsutyeti ca 19 dīkṣābhya ūrdhvaṃ prāyaṇīyaṃ nirvapatyadityai payasi carum 20 siddhamā sam̐ śāsanāt 21 na dīkṣitasya patnīm̐ saṃnahyati 22 patnīṃ mantreṇopasthāpayati 23 nājyabhāgau yajati 24 dhrauvasyāvadāya pathyām̐ svastiṃ pūrvārdhe yajatyagniṃ dakṣiṇārdhe somaṃ paścārdhe savitāramuttarārdhe . caroraditiṃ madhye 25 sviṣṭakṛtā pracarati . dhrauvasyāvadāya caroravadyati dvirabhighārayati 26 śam̐ yvantā saṃtiṣṭhate 27 caruniṣkāṣaṃ mekṣaṇamudayanīyāya nidadhāti 28 ājyaprarekaṃ dhruvāyā-ścaturgṛhītaṃ gṛhṇāti 29 āmnātā rājakrayaṇyadhikarṇī ṣoḍaśini 30 agreṇa prāgvam̐ śamabhiparigṛhya purastātpratyaṅmukhīmavasthāpayati 31 hiraṇyaṃ baddhvā darbheṇocyarti miyaṃ te śukra tanūriti caturgṛhīte'vadadhāti 32 rājakrayaṇīṃ prekṣamāṇo jūrasīti juhoti 33 tasyāṃ punargṛhītvā śukramasi candra masīti hiraṇyamuddharati 34 cidasi manāsi dhīrasīti rājakrayaṇīm̐ sam̐ stauti 35 anu tvā mātā manyatāmityanumānayati 36 rudra stvāvartayatviti pradakṣiṇamā-vartayati . prācīṃ prakramayati 37 vasvyasītiprabhṛtibhiḥ ṣaṭpadānyanuniṣkrā-mati dakṣiṇasya pūrvapadasya 38 tūṣṇīm̐ saptamaṃ padamabhiparigṛhya bṛhaspatiṣṭvā sumne ramṇātvityabhimṛśati 39 tasminhiraṇyaṃ nidhāya pṛthivyāstvā mūrdhannāji-gharmītyabhijuhoti 40 sphyena padaṃ parilikhya viṣāṇayānuparilikhati 41 yāvadghṛtaṃ padam̐ samuddhṛtyāsme ramasveti carusthālyāṃ padam̐ sam̐ vapati 42 unnambhayeti khāte'po ninayati 43 tava rāya iti yajamānāya padaṃ prayachatyananusṛjam̐ stava tava rāya iti yajamāno'dhvaryave'nanusṛjan 44 mā rāyaspoṣeṇetyārabhya japati yajamānaḥ 45 gṛheṣu padaṃ nidadhāti 46 uttareṇa lakṣaṇaṃ parikramya tvaṣṭrima-ntastveti patnīm̐ rājakrayaṇyā samīkṣayate 47 sachadiṣkeṇānasā rājānamachayanti 48 sūryasya cakṣurāruhamityanuvrajato'dhvaryuryajamānaśca 49 anunayanti rāja-krayaṇīm 50 uttaravedyante pariśrita uparavāṇām̐ vā somavikrayī kutsaḥ śūdro vā rohite carmaṇyānaḍuhe prāggrīve lomato rājānaṃ nivapati 51 dakṣiṇataḥ prāṅmukhamano vimuñcati 52 śundha somamāpannaṃ nirasyeti somavikrayiṇaṃ preṣyati 53 nādhvaryuḥ somam̐ vicinuyāditi pratiṣiddham̐ vicayanaṃ prekṣaṇaṃ ca 54 2.1.3

2.4.2.4

upamadhyamāyām̐ hiraṇyamābadhyāsmāko'sīti pariśritaṃ praviśanti 1 śukraste graha iti sahiraṇyena pāṇinābhimṛśati 2 prāgdaśe kṣaume rājānaṃ mimīta ṛjvībhiraṅgulībhiraṅguṣṭhena copasam̐ yamya kaniṣṭhikāprabhṛtibhirekaikayā kaniṣṭhi-kāto'bhi tyaṃ devam̐ savitāramiti pañcakṛtvastūṣṇīm̐ pañcakṛtvo . yayā prathamaṃ na tayā pañcamaṃ tayaivottamam 3 prajābhyastveti bhūyām̐ samabhyūhati 4 prajāstvānuprāṇantviti kṣauma uṣṇīṣeṇopanahyati lāṅgalabandham 5 eṣa te gāyatro bhāga iti me somāya brūtādeṣa te traiṣṭubho bhāga iti me somāya brūtādeṣa te jāgato bhāga iti me somāya brūtādeṣa ta ānuṣṭubho bhāga iti me somāya brūtādeṣa te pāṅkto bhāga iti me somāya brūtācchandomānām̐ sāmrājyaṃ gachediti me somāya brūtāditi yajamāno rājānamupatiṣṭhate 6 udakumbhe somavikrayī rājānamādadhāti 7 somavikrayinsomaṃ te krīṇānītyāmantrayate .. krīṇīhīti pratyāha 8 kalayā te krīṇānīti yathāmnātamekaikena paṇate .. bhūyo vā ataḥ somo rājārhatīti pratyāha 9 iyaṃ gaustayā te krīṇānīti tasyā rūpaṃ tasyā varṇaṃ tasyā ātmā tasyāḥ prajāstasyāḥ paya iti .. krīta iti pratyāha 10 yathāmnātam̐ somakrayaṇānapākarīti .. śukraṃ te śukra śukreṇeti hiraṇyaṃ tapasastanrasītyajāṃ pratyāchidya somakrayaṇātsu vāṅnabhrāḍityanudiśati 11 somavikrayiṇe kiṃciddadyāt 12 kṛṣṇaśuklayorūrṇāstukayorasme jyotiriti śuklām̐ yajamānāya prayachati . tāṃ pavitrasya nābhiṃ kuryāt 13 idamaham̐ sarpāṇāṃ dandaśūkānāṃ grīvā upagrathnāmīti kṛṣṇāyā granthiṃ kṛtvā somavikrayiṇi tama iti tamabhinyasyet 14 svajā asīti rājānamādatte 15 āhriyamāṇe yajamāno'pāvṛtyopaviśati 16 mitro na ehīti japati 17 vastrānta-mutkṛṣyendra syorumāviśeti dakṣiṇasminnūrāvāsādayati 18 udāyuṣetyādā-yottiṣṭhati 19 urvantarikṣam̐ vīhītyano 'bhipravrajya pūrvārdhe nīḍe'dityāstvaga-sīti kṛṣṇājinamāstṛṇāti 20 adityāḥ sada āsīdeti tasminrājāna-māsādayati 21 astabhnād dyāmityana upatiṣṭhate 22 vaneṣu vyantarikṣamityano vāsasā payaṇihyati 23 dhūrasīti dhuramabhimṛśatyuttarāṃ ca 24 udaṅṅatikramya vāruṇamasītyuttarāmīṣāmārabhya japati 25 varuṇastvottabhnātvityupastabhnoti 26 usrāvetaṃ dhūrvāhau yujyethāmanaśrū avīrahaṇau brahmacodanau yajñasyāyuḥ pratirastau svasti yajamānasya gṛhāngachatamiti dhuryāvupājate 27 varuṇasya skambho'sīti yunaktye vamuttaram 28 dakṣiṇaṃ chadirantamārabhya somāya krītāya prohyamāṇāyānubrūhītyanuvācayati 29 triranūktāgrām̐ subrahmaṇya subrahmaṇyāmā-hvayeti preṣyati 30 pracyavasva bhuvanaspata iti prāṅabhiprayāya pradakṣiṇamāvartayati 31 pūrvaḥ paretya mahadāhavanīye'bhyādadhāti 32 agreṇa prāgvam̐ śaṃ karṇagṛhī-tamajamagnīṣomīyaṃ kālālaṃ pīvānamavasthāpayaṃti 33 āsandīmudgṛhṇā-tyukhadaghnapādāmaratnimātrāṃ muñjairvyutāmaudumbarīm 34 namo mitrasyetyohyamāne yajamāno japati 35 agreṇa prāgvam̐ śam̐ vāruṇamasītyudaṅmukhamano'vasthāpayati 36 varuṇastvottabhnātvityupastabhnoti 37 varuṇasya skambhasarjanamasīti dakṣiṇām̐ śamyāmutkarṣati 38 vicṛtto varuṇasya pāśa iti yoktrapāśam̐ viṣyati 39 pratyasto varunasya pāśa iti pratyasyati 40 namo varuṇasya pāśāyeti namaskaroti 41 2.1.4

2.4.2.5

ātithyāyedhmābarhiḥ saṃnahyati yathā paśubandhe 1 siddhamā nirvapaṇāt 2 patnyavadhārayedyasmānnirvapet 3 sāvitrādibhiragnestanūrasītiprabhṛtibhiḥ pañcakṛtvo nirvapati . vaiṣṇavaṃ navakapālam 4 siddhamā haviṣkṛtaḥ 5 haviṣkṛtā vācam̐ visṛjyottaramanaḍvāham̐ vimuñcati . tamadhvaryave dadātyanaśca 6 dīkṣi-tasaṃcareṇātihṛtya dakṣiṇata āhavanīyasya vāruṇamasītyāsandīmavasthāpayati 7 varuṇo'si dhṛtavrata iti rājānamupāvaharati savyāmīṣāṃ prati sārdhaṃ kṛṣṇā-jinena ca 8 dīkṣitasaṃcareṇātihṛtya dakṣiṇata āhavanīyasya varuṇasya ṛtasadanamāsīdetyāsandyām̐ rājānamāsādayati 9 varuṇāya tveti vāsasā prachādayati 10 śūrpādānaprabhṛti siddhamājyagrahebhyaḥ 11 caturgṛhītānyājyāni 12 siddhamābhimarśanāt 13 prāgabhimarśanānnirmanyena pracarati 14 saṃbhāra-yajurbhirabhimarśayati 15 siddhamā pravarāt 16 pravṛte'nanuyājāsu saṃmārgaṃ visram̐ syābhyukṣya vraje paregoṣṭhe vodasyati 17 samānayanavelāyāmaupabhṛtaṃ juhvām̐ sarvamānīya nopabhṛtaṃ pratyabhighārayati 18 sviṣṭakṛtā pracaryaṃ srucau vimucya bahirvedi nirasyati 19 na prāśitramavadyati na yajamānabhāgam 20 iḍāntā saṃtiṣṭhata iḍāntā saṃtiṣṭhate 21 2.1.5
iti mānavasūtre'gniṣṭome prathamo'dhyāyaḥ

2.4.2.6

tānūnaptraṃ gṛhṇāti kām̐ sye camase vā 1 āpataye tvā gṛhṇāmi paripataye tvā gṛhṇāmi tanūnaptre tvā gṛhṇāmi śakmane śākvarāya śakmanā ojiṣṭhāya tvā gṛhṇāmītyetairdhrauvaṃ caturānayati 2 paścādāhavanīyasya tānūnaptramupayantyṛtvijo yajamānaśca 3 yugapatsamavamṛśyānādhṛṣṭamasīti japanti yo nastannapāditi ca 4 prajāpatau tvā manasi juhomi svāheti yajamānastriravajighrati 5 avāntaradīkṣāmupaiti 6 agne vratapate yā mama tanūreṣā sā tvayīti samidhamādadhātyagne vratapate yā tava tanūriyam̐ sā mayīti japati 7 saha nau vratapata iti mekhalām̐ samāyamya sādhīyo'ṅagulīrnyañcati . tūṣṇīṃ patnī yoktram̐ samāyamya sādhīyo nyañcati 8 gārhapatye madantīradhiśritya taptasyoda-kārthānkurvanti 9 yatrājyebhyo 'dhi rājānamupacareyuḥ prakṣālayeranpāṇīnrājño vādhyājyāni 10 agnīnmadantyāpā ityadhvaryurāvedayati .. madanti devīramṛtā ṛtāvṛdha ityāgnīdhraḥ .. tābhirādra vetyadhvaryuḥ 11 brahmā rājānam̐ visram̐ sya hiraṇyamavadadhātyāpyāyanāyām̐ śuram̐ śuṣṭe deva sometyārabhya japantyṛ-tvijo yajamānaśca 12 prastare pāṇīnnidhāya nihnavate nīcaḥ savyānuttā-nāndakṣiṇānnīco dakṣiṇānuttānānsavyānāparāhṇikyāmeṣṭā rāyā eṣṭā vāmānīti japanti 13 pravargyeṇa pracaryopasadā pracaranti yadi pravṛñjanti 14 sakṛtstīrṇaṃ barhirātithyāyāmupasatsu cānyatprastarāt 15 daśadārvidhmam̐ saṃnahyati 16 pā-trāṇi prayunakti sruvatṛtīye srucāvājyasthālīm̐ sphyam̐ vedaṃ ca 17 siddhamā sam̐ sādanāt 18 yajurutpūtābhiḥ pātrāṇi prokṣyājyaṃ nirupya paryagniṃ karoti 19 stīrṇaṃ barhiḥ śayāḥ paridhayaḥ 20 barhiṣo'dhi stambayajurharati 21 prokṣaṇīrā-sādayedhmamupasādaya srucau saṃmṛḍḍhyājyenodehīti sam̐ śāsti 22 dakṣiṇataḥ prokṣaṇīṣvakṛtsnasam̐ sthānāṃ praṇītā apavarjayati 23 siddhamājyagrahebhyaḥ 24 aṣṭau kṛtvo juhvāṃ gṛhṇāti caturupabhṛti 25 idhmaṃ prokṣya mūladeśe barhiṣaḥ pradakṣiṇaṃ prokṣaṇīrninayati 26 idhmadārvādāya vidhṛtyoḥ prastaram̐ sādayati 27 ājyāni sādayati sruvatṛtīye srucāvājyasthālīm̐ sphyam̐ vedaṃ ca 28 siddhamā samindhanāt 29 triridhmamādadhāti 30 siddhamā saṃpraiṣāt 31 agnimagnīttriḥ saṃmṛḍḍhi sīda hotariti preṣyati 32 lupyate sraucaḥ pravaraśca 33 ghṛtavatī adhvarya ityucyamāne srucāvādāya dakṣiṇātikramya yathādevatamanuvācayati 34 agniṃ pūrvārdhe yajati madhye somamau pabhṛtaṃ juhvām̐ sarvamānīya viṣṇuṃ paścārdhe 35 srucau vimucya bahirvedi nirasyati 36 rājānamāpyāyya nihnuvate 37 brahmā rājānamupanahyati 38 prastaram̐ vidhṛtī ādāya sruveṇopasado juhoti .. yā te agne'yāśayeti prathame'hani yā te agne rajāśayeti madhyame yā te agne harāśayetyuttame .. tanūrvarṣiṣṭheti sarvatrānuṣajati 39 samayāhavanīyaṃ prastara-matiharansubrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayāgnīddevapatnīrvyācakṣveti preṣyati 40 gārhapatyānte devapatnīrāgnīdhro vyācaṣṭe .. vāgvāyoḥ patnī pathyā pūṣṇaḥ patnīti sarvatrānuṣajati 41 pūrvāhṇe pravargyopasadbhyāṃ pracaratyaparāhṇe ca 42 antaropasadau vratayato yathākālam̐ sāyam 43 evaṃ tr! yahamupasadbhiścaranti 44 tānūnaptram̐ vrate prayachati 45 yā te agne rudri yā tanūriti vratayati 46 taptavratau bhavataḥ 47 vratya vācam̐ yacha patni vācam̐ yacheti yathākālam̐ vrataprado vācam̐ yamayati 48 catuḥstane prathame'hani tristanadvistane madhyama ekastana uttame 49 upasadvṛddhau stanavyūhau vivardhayetaupasadām̐ śca homān 50 madhyamāyāmupasadi pūrvāhṇikīṃ kṛtvā yūpamachaiti 51 agreṇa prāgvam̐ śaṃ triṣu prakrameṣvaparimite vāvakāśe pṛṣṭhyāśaṅkuṃ nihatya vedādānaprabhṛti vedim̐ vidadhāti . ṣaṭtrim̐ śatprakramā prācītyāmnātaṃ pramāṇam 52 uparavadeśātstambayajurharati 53 daśapadāmuttara-vediṃ niḥsārāṇāntāṃ kurvīta 54 uttamāyāmupasadi pūrvāhṇikīṃ kṛtvā śākhāmachaiti 55 2.2.1

2.4.2.7

ardhavrate pradāya sadyaḥ kuryādāparāhṇikīm 1 utsādya gharmapātrāṇyagnoṣomī-yāyaupasadaṃ barhiḥ śulbaprabhṛtinā kalpena saṃnahyati 2 idhme kparidhīnupasaṃnahyati 3 uttaravedeḥ prokṣaṇaprabhṛti siddhamā pūrṇāhuteḥ 4 vedyāṃ padāni lobhayante yāvanto dakṣiṇatastāvanta uttarataḥ 5 avyatikrāmantaḥ pṛṣṭhyāṃ parāñco'bhyava-sarpanti 6 utkare lobhanāni pravidhyanti 7 nāprokṣitāmākrāmanti 8 uttaraṃ parigrāham̐ parigṛhya pratyavamṛjyāgreṇa pṛṣṭhyāśaṅkuṃ tiryañcam̐ sphyam̐ stabdhvā prokṣaṇīrāsādayedhmābarhirupasādaya srucaḥ samṛḍḍhyājyenodehīti sam̐ śāsti 9 dakṣiṇataḥ prokṣaṇīrāsādyottaramidhmābarhirupasādayati 10 udīraṇaprabhṛti si-ddhamā barhiṣaḥ prokṣaṇāt 11 idhmābarhirnidhāya saṃtatāmulaparājim̐ stṛṇāti pṛṣṭhyāśaṅkoradhyottaravedeḥ 12 havirdhānayoḥ prathamakṛtāngranthīnvisram̐ sya prakṣā-lyābhyajyābhinahyābhitaḥ pṛṣṭhyāmaratnimātre'vasthāpayanti bahirvedi cakrā-ṇyantarvedyupastambhanāni 13 yuñjate mana uta yuñjate dhiya iti śālāmukhīye juhoti 14 havirdhānayordakṣiṇe'kṣudhurau rājakrayaṇīpadārdhena devaśrutau deve-ṣvāghoṣethāmiti patnyupānakti triranyāṃ triranyāṃ prācīmanivartayantī 15 havirdhānābhyāṃ pravartyamānābhyāmanubrūhītyanuvācayati 16 triranūktāyāmapa janyaṃ bhayaṃ nudeti sachadiṣke pravartayanti 17 udgṛhṇanto'varāvaramantarvedyavasthāpya ye dhurāvupāñjanti tayorvartmani vedisaṃdhau hiraṇyaṃ nidhāyābhijuhotī dam̐ viṣṇurvicakrama iti dakṣiṇasminnirāvatī dhenumatītyutarasmin 18 udgṛhṇa-nto'nuvrajanti 19 yadyakṣa utkṣvede tsu vāgāvada deva duryāniti japet 20 paścāduttaravedestriṣu prakrameṣvatra ramethām̐ varṣmanpṛthivyā adhīti nabhyasthe'vasthāpya paridadhāti 21 vaiṣṇavamasītyuttarāmīṣāmārabhya japati 22 viṣṇustvo-tabhnātvityupastabhnotye vamuttaram 23 havirdhānayorīṣe dakṣiṇe methyāvupa-nihanti divo viṣṇa iti dakṣiṇām̐ viṣṇornu kamityuttarām 24 īṣe methyornibadhnāti granthimakurvan 25 ā vāmupasthamadruheti prācīnavam̐ śam̐ havirdhānaṃ minoti 26 viṣṇoḥ pṛṣṭhamasīti madhye chadirādadhāti . paścātprathīyaḥ 27 pūrvādha chadiranteṣvam̐ sadaghnīm̐ ścatasraḥ sthūṇā nihatyodañcam̐ vam̐ śamavadadhātyevaṃ paścāddhrasīyanīṣu 28 tejanyāṃ madhye darbhāṇām̐ varasaṃ karoti 29 darbhānpratyupakarṣam̐ rajjvānuparihāram̐ samasya tejanyantau viṣṇo rarāṭamasīti pūrvārdhe vam̐ śe'bhyādadhāti 30 pariśritya dakṣiṇasminvam̐ śānte tejanyāṃ darbhānādhāya viṣṇoḥ śipre stha ityantau vyavāsyati 31 viṣṇoḥ syūrasīti pravayati 32 viṣṇordhruvo'sīti prathamaṃ granthaṃ karoti 33 āntātpratiṣīvyet 34 aparam̐ vam̐ śaṃ pratiṣīvya dvāryāḥ pratiṣīvyati 35 ūrdhvāḥ śamyā utkṛṣya saṃbadhnāti 36 vaiṣṇavamasi viṣṇave tveti saṃmitamabhimantr! yā havanīyādyajamānaḥ prācastrīnprakramānprakramya pra tadviṣṇuriti japati 37 dakṣiṇasya havirdhānasya paścādupastambhanasya dviprādeśaṃ caturasraṃ vidhāya 38 2.2.2

2.4.2.8

uttarato gārhapatyasya devasya tvā savituḥ prasava ityabhrimādatte 1 abhrirasi nārirasītyabhimantrayate 2 idamaham̐ rakṣaso grīvā apikṛntāmīti dakṣiṇasmā-dam̐ sādabhipradakṣiṇaṃ prādeśamātrānkuṣṭhāsūparavānparilikhati yathāyūpāvaṭaṃ bāhu-mātrānkhanati 3 auparavāṇāṃ pām̐ sūnāmagreṇopastambhanaṃ bāhūmātraṃ caturasraṃ kharaṃ karoti 4 avokṣya sikatābhiḥ prarocayati 5 bṛhannasi bṛhadrā ya ityanupūrvaṃ khanati 6 samrāḍasīti prathamamudvapati svarāḍasīti dvitīyam̐ virāḍasīti tṛtīyam̐ satrarāḍasīti caturtham 7 bṛhannasi bṛhadrā ya ityadhastātsaṃtṛdya sarvarāḍasīti sarvānudvapati 8 uduptānutkare pravidhyati 9 saṃmṛśa ityuparavānsaṃmṛśati 10 anumṛśataḥ pūrvayordakṣiṇamanvadhvaryuraparayoruttaram̐ yajamānaḥ .. kimatreti pṛchati bhadra mityadhvaryustannau saheti yajamāna . uttaramanvadhvaryurdakṣiṇayoraparam̐ yajamānaḥ .. kimatreti pṛchati bhadra mityadhvaryustanma ityāha yajamānaḥ 11 uttarataḥ sadohavirdhānayoḥ samayārdhe catuḥsthūṇaṃ dakṣiṇādvāraṃ prāgvam̐ śamāgnīdhraṃ minoti . tasyārdhamantarvedyardhaṃ bahirvedi 12 uparasmādvedyantāttriṣu prakrameṣvaparimite vāvakāśe sado vidadhāti navāratni prācīnaṃ trinavaṃ tiryaktasya madhye dakṣiṇataḥ pṛṣṭhyāyāḥ prakramamātra audumbaryai garta khanati yathāyūpāvaṭam̐ samānamā staraṇāt 13 yajamānamātrīmaudumbarīmucchrīyamāṇāmudgātānvārabhate 14 uñśrayasva vana-spata ityucchrayati 15 nitānastvā māruto nihantviti prākkarṇīmavadadhāti 16 brahmavaniṃ tvā kṣatravaniṃ paryūhāmīti pām̐ subhiḥ paryūhati 17 brahma dṛm̐ ha kṣatraṃ dṛm̐ heti yajamāno dīkṣitadaṇḍena pradakṣiṇam̐ saṃmṛśati 18 apo'nupariṣiñcati 19 antarā karṇau hiraṇyaṃ nidhāya ghṛtena dyāvāpṛthivī āpṛṇetyabhijuhoti 20 ā mūlādavasrāvayati 21 udagvam̐ śam̐ mado'ntarmāyu minoti 22 audumbarī varṣiṣṭhā sthūṇānām̐ hrasīyasyo'nyā antyā hrasiṣṭhāḥ 23 nava chadīm̐ ṣyagniṣṭoma udaktūlāni pañcadaśokthye saptadaśātirātra ekavim̐ śatiḥ sattrāhīnayorekādaśa ṣoḍaśini vājapeye ca 24 viśvajanasya chāyāsītyaudumbaryāṃ madhyamaṃ chadi-rādadhāti . pūrvamādhāyāparamādadhāti . dakṣiṇairabhinidadhātyuttarāṇyupakarṣati 25 pari tvā girvaṇo gira iti pariśrayati 26 madhyamāparayoḥ saṃdhāvindrā ya tvetyārabhya japati 27 indra sya syūrasīti pravayati 28 indra sya dhruvo'sīti prathamaṃ granthiṃ karoti 29 āntātpratiṣīvyet 30 aparānsaṃdhīnpratiṣīvya dvāryāḥ pratipīvyati 31 aindra masīndrā ya tveti saṃmitamabhimantr! ya prokṣaṇīḥ sam̐ skṛtya rakṣoghno vo valagaghnaḥ prokṣāmi vaiṣṇavānityuparavānprokṣati 32 rakṣohaṇaṃ tvā valagahanamavasiñcāmītyadbhirekaikamavasiñcati 33 rakṣohaṇaṃ tvā valaga-hanamavastṛṇāmīti darbhairekaikamavastṛṇāti 34 audumbare'dhiṣavaṇaphalake samo-pavṛkṇe paścātpurastātpradhiprakāre bāhumātraṃ . dvyaṅgulaṃ paścādasam̐ hatam 35 atihṛtyāntareṇeṣe rakṣoghnī vām̐ valagaghnī upadadhāmītyuparaveṣūpadadhāti 36 rakṣoghnī vām̐ valagaghnī paryūhāmīti pām̐ subhiḥ paryūhati 37 adhivicayanasya carmaṇo'dhiṣavaṇaṃ karoti 38 atihṛtyāntareṇeṣe rakṣohaṇaṃ tvā valagahanamā-stṛṇāmītyadhiṣavaṇaphalakayorāstīrya lomataḥ kuṣṭhāḥ saṃbadhnāti 39 2.2.3

2.4.2.9

dakṣiṇata āgnīdhrasyāgnīdhrīyāya lakṣaṇaṃ karoti 1 uddhatyāvokṣya cātvālā-tpām̐ sūnnivapati 2 vyuhyāvokṣya sikatābhiḥ prarocayati 3 evaṃ dhiṣṇyā-nnivapati ṣaḍantaḥsadasaḥ . pṛṣṭhyādeśe hotrīyaṃ bāhumātre paścāddvārasya dakṣiṇaṃ maitrāvaruṇīyam̐ yathainayoḥ samayārdha audumbarī bhaviṣyatyudīca itarānbāhu-mātrāntarānbrāhmaṇācham̐ syaṃ potrīyaṃ nepṭrīyamachāvākyam 4 yāvati hotrīyādā-gnīdhrīyastāvati dakṣiṇataḥpurastānmārjālīyaḥ 5 dakṣiṇataścātvālasyāntarve-dyāstāvāya sam̐ stṛṇāti 6 uttarataścātvālasya śāmitrāya lakṣaṇaṃ karoti 7 uddhatyāvokṣyānuparikrāmantau dhiṣṇyānupatiṣṭhete'dhvaryuryajamānaśca vibhūrasi pravāhaṇa itiprabhṛtibhiryathānyuptam̐ samrāḍasītiprabhṛtibhirāhavanīyamāstāvama-ntarvedi tiṣṭhantau cātvālam̐ śāmitram̐ sada audumbarīṃ brahmalokamuttareṇāgnīdhrīyaṃ parikramya śālāmukhīyaṃ gārhapatyaṃ dakṣiṇāgnim̐ .. raudre ṇānīkeneti sarvatrānuṣajati 8 tīrthamantarā cātvālamāgnīdhraṃ ca 9 na dhiṣṇyānvyaveyāt . adhva-ryuścetpratyaṅdhiṣṇyānatikrāmedaindrī ṃ! nigadet 10 antarāgnīdhramāgnīdhrīyaṃ ca prāgvam̐ śāya saṃcaraḥ 11 vedim̐ stṛṇanti yathāpadalobhā dhātuśo dhunvanto vā napachādayanto dhiṣṇyānkharoparavottaravediṃ ca 12 ardhavrate pradāyottarata āhava-nīyasyedhmābarhirupasādayati 13 pāṇī prakṣālayate'dhvaryuryajamānaśca 14 śālāmukhīye'gnipraṇayanonyādhāya prāgvam̐ śe pāśukāni pātrāṇi prayunakti sruvāddakṣiṇām̐ srucaṃ pracaraṇīṃ . tasyāḥ prathamaṃ tūṣṇīm̐ saṃmārjanam 15 siddhamājyagrahebhyaḥ 16 caturgṛhītānyājyāni pṛṣadājyavanti gṛhṇāti 17 brahmaṇa upasthe rājānamādadhāti yajamānāya vā 18 praitu brahmaṇaḥ patnī vedim̐ varṇena sidatviti dīkṣitasaṃcareṇa patnīmabhyudānīyāthāhamanugāminī sve loke viśa iheti paścādyajamānasyopaveśayati 19 caturgṛhītaṃ gṛhītvāgnīṣomābhyāṃ praṇīyamānābhyāmanubrūhītyanuvācayati 20 triranūktāyāmagnipraṇayanānyudyachati 21 adhvaryurāgnīdhrāya pradāya prāgdaśena vāsasāmātyānyajamānaṃ ca prachādayanti 22 pumām̐ so yajamānamanvārabhante striyaḥ patnīm 23 upasam̐ yamya daśām̐ srugdaṇḍe tvam̐ soma tanūkṛdbhya iti juhoti .. juṣāṇo apturiti dvitīyām 24 eṣo'ta ūrdhvaṃ gārhapatyo bhavati . tasya śītabhasmani padārdhamupavapati 25 agnimagrato nayanti . yasyopasthe so'nantarā rājānamanu paścādājyānyāsandīṃ grāvavā-yavyāni dro ṇakalaśamajaṃ cāgnīṣomīyamanunayanti 26 uttareṇa sado yanti 27 āgnīdhrīye dhiṣṇye'gniṃ nidhāyāgne nayetyabhijuhoti 28 āgnīdhre yajñapātrāṇi sādayatyāsandīṃ grāvavāyavyāni dro ṇakalaśamajaṃ ca badhnāti 29 brahmā rājānamādāya paścāddhavirdhānayoravatiṣṭhate 30 ājyairuttaravedyanta uru viṣṇo vikramasvetyāhavanīye hutvāgrāṇyupapāyya paścāduttaravederekavṛdbarhiḥ stṛṇāti 31 siddhamājyānām̐ sādanāt 32 evā vandasveti pūrvayā dvārā yajamānaḥ prapadyate . 'parayādhvaryū rājānamatiharati 33 urvantarikṣaṃ vīhīti dakṣiṇamano'bhipravrajya pūrvārdhe nīḍe'dityāstvagasīti kṛṣṇājinamāstṛṇāti 34 adityāḥ sada āsīdeti tasminrājānamāsādayati 35 deva savitareṣa te soma iti japatye tattvaṃ deva someti yajamānaḥ 36 idamahaṃ manuṣyānityuktvāvartate 37 namo devebhya iti namaskaroti 38 nirvaruṇasya pāśāditi niḥsarpati 39 svarabhi-vyakśamityabhivīkṣate'gnimādityam̐ vā 40 agne vratapate yā tava tanūrmayyabhūdeṣā sā tvayīti samidhamādadhāti 41 agne vratapate yā mama tanūstvayyabhūdiyam̐ sā mayoti japati 42 punarnau vratapata iti vratāni visṛjate 43 kṛṣṇājina āsāta . yajuṣā kaṇḍūyeta . haviṣyaṃ patnī prāśnīyāddhavirucchiṣṭam̐ yajamānaḥ 44 agreṇa havirdhāne'pareṇa srugdaṇḍāndakṣiṇātikramyāparo brahmaṇa upaviśatyeṣa saṃcaraḥ 45 2.2.4

2.4.2.10

ṣaḍḍhotā pāśukyārambhaṇīyā dakṣiṇādānaṃ parāṅgabhūteṣu nivarteta 1 dīkṣitasya cetprākkrayādyūpamachaiyātsruvamaraṇī cādāya yūpasyānte'gniṃ mathitvā yūpāhutiṃ juhuyāt 2 krīte cedāhavanīye hutvā yūpāvaṭaprabhṛti siddhamopākaraṇāt 3 krīte cedāhavanīye hutvā yūpāvaṭaprabhṛti siddhamopākaraṇāt 4 agnīṣo-mīyamajamupākaroti 5 siddhamā pravarāt 6 pravṛte maitrāvaruṇāya dīkṣitadaṇḍaṃ prayachati 7 siddhamā vapāyā homāt 8 hutāyām̐ vapāyāṃ cātvāle mārjayitvā subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayeti preṣyati . pitāputrīyām̐ subrahmaṇyāmāhvayati 9 nāgnīṣomīye hṛdayaśūlaṃ karoti na savanīye 10 na svarumanupraharati 11 nāntarāpo devayajanaṃ ca panthā vyaveyāt 12 prāgastamayānniṣkramya vasatī-varīrgṛhṇāti 13 vahantīnāṃ pratīpastiṣṭhanhaviṣmatīrimā āpa iti pratīpaṃ kala-śamupamārayati chāyātapayoḥ saṃdhāvapidhāya darbhaiḥ pāṇinā vā 14 agnervo'pannagṛhasya sadasi sādayāmīti paścācchālāmukhīyasya sādayati 15 yadyastamitaḥ syātsomayājinaḥ kumbhādgṛhṇīyāt 16 somayājinaṃ cenna vindeddhiraṇyam̐ haste syādagnimupariṣṭāddhārayeyuratha gṛhṇīyāt 17 yaddakṣi-ṇāsvadāsyansyāttasyādhvaryave varaṃ dadyāt 18 paśupuroḍāśaprabhṛti siddhamā paśviḍāyāḥ 19 dakṣiṇena havirdhānamārjālīyamaitrāvaruṇīyānāmatihṛtya hotre paśviḍāṃ prayachati 20 siddhamopayaḍbhyaḥ 21 śāmitrīyādaṅgārānāgnīdhro hotrīye nivapati 22 iḍāpathena gudajāghanī harati 23 siddhamā sam̐ srāvabhāgebhyaḥ 24 sarvāḥ srucaḥ saṃpragṛhṇāti 25 naktaṃ patnīsam̐ yājāntaḥ saṃtiṣṭhate 26 pāśubandhikamidhmābarhiḥ saṃnahyati 27 yā yajamānasya vratadhuktāmāśire duhanti yā patnyāstāṃ maitrāvaruṇyai payasyāyai yā pravargyasya tāṃ dadhigharmāya 28 payām̐ si viśiṣya nidadhyāddadhi dadhigrahāya . śṛtaśītaṃ maitrāvaruṇāya . hiraṇyaśakalau śukrāya . saktūnmanthine . taptātaṅkya-śītātaṅkye dadhinī ādityagrahāya . dhānā hāriyojanāya 29 āgnīdhre yajñapātrāṇi vāsayati . tasminyajamāno jāgradupavasati prāgvam̐ śe patnī 30 niśāyām̐ vasatīvarīḥ pariharati . nādīkṣitamabhiparihareyuḥ 31 antarvedi tiṣṭhedyajamānaḥ patnī ca 32 pūrvayā dvārā praviśya vasatīvarīrgṛhṇāti 33 apareṇa vihāraṃ dakṣiṇātikramya pūrvayā dvārā niḥsṛtya dakṣiṇena sadomārjālīyahavirdhānaṃ gatvendrā gnyorbhāgadheyīḥ stheti dakṣiṇasyāmuttaravediśroṇau sādayati . yathetaṃ pratyetya pūrvayā dvārā niḥsṛtyottareṇa sadaāgnīdhrīyahavirdhānaṃ gatvā mitrāvaruṇayorbhāgadheyīḥ sthetyuttarasyāmuttaravediśroṇau sādayati viśveṣāṃ devānāmityāgnīdhre .. sumnāyuva iti sarvatrānuṣajati 34 subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvayeti preṣyati . pitāputrīyām̐ subrahmaṇyāmāhvayatyāhvayati 35 2.2.5
iti mānavasūtre'gniṣṭome dvitīyo'dhyāyaḥ

2.4.2.11

upatiṣṭhate vyuchantyāmaindr yā sada āgneyyāgnīdhram̐ vaiṣṇavyā havirdhānam 1 āsanyānmā mantrātpāhi purā kasyāścidabhiśastyā ityānīdhrīye juhoti 2 uttarata āhavanīyasyedhyābarhirupasādayati 3 pāṇī prakṣālayate'dhvaryuḥ pratipra-sthātā ca 4 paścādāgnīdhrīyasya pāśukāni pātrāṇi prayunakti prāgvam̐ śe'parāṇi . sruvāddakṣiṇām̐ srucam̐ pracaraṇīṃ tasyāḥ prathamaṃ tūṣṇīm̐ saṃmārjanam 5 agne tvaṃ pārayetyetayā sruca upatiṣṭhate 6 siddhamājyagrahebhyaḥ 7 yathā pūrvedyurāgnīdhrīye tu srucām̐ saṃmārjanamājyānāṃ grahaṇaṃ ca 8 uttaravedyanta ājyānyabhyudāharanti 9 udīraṇaprabhṛti siddhamā staraṇāt 10 barhiṣa itarārdha m̐! saprastaraṃ dakṣiṇa-taḥpurastātkharasya stīrtvā tasminsrucaḥ sādayati 11 yunajmi te pṛthivīṃ jyotiṣā saheti dhruvāmabhimṛśati yunajmi vāyumantarikṣeṇa tena sahetyupabhṛtam̐ yunajmi vācam̐ saha divā saha sūryeṇa tena saheti juhūm̐ yunajmi tisro vivṛtaḥ sūryasya ta iti sarvāḥ 12 vāyavyānyūrdhvapātrāṇi prādeśamātrāṇi sam̐ sakta-madhyāni tṛtīyoduptāni 13 ko vo yunakti sa vo yunaktviti khare pātrāṇi prayunakti . dakṣiṇasminnam̐ se dadhigrahapātramaudumbaraṃ catuḥsraktyuttarasminnupām̐ śva-ntaryāmayo dakṣiṇamupām̐ śupātraṃ tayormadhya upām̐ śusavanaṃ grāvāṇam 14 aparāṇi dvidevatyapātrāṇi parisragaindra vāyavasyājāgalaṃ maitrāvaruṇasya vikarṇamāśvinasya . dakṣiṇottare śukrāmanthinorbailvam̐ śukrasya dakṣiṇam̐ vaikaṅkatamuttaraṃ manthina . āśvatthe ṛtupātre aśvaśaphabudhne yathā srugubhayatomukhe tayordakṣiṇamadhvaryupātramuttaraṃ pratiprasthāturdakṣiṇasyām̐ śroṇāvāgrāyaṇasthālīmuttarasyāmukthyasthālīmukthyapātraṃ ca tribhṛṣṭhyaśvaśaphabudhnamagreṇopastambhanamādityasthālīmādityapātraṃ cāṣṭābhṛṣṭi . khādiram̐ ṣoḍaśipātraṃ catuḥsrakti 15 vāyavāyāhi darśateme somā araṃkṛtāḥ . teṣāṃ pāhi śrudhī havam .. iti vāyavyānyupatiṣṭhate 16 uttarasya havi-rdhānasyāgreṇopastambhanaṃ dhruvasthālīm 17 dakṣiṇasya havirdhānasya paścādakṣam̐ satsaruṃ dro ṇakalaśaṃ . tasminnavadadhāti pariplavām̐ srucamadaṇ!ḍikāṃ . daśāpavitre ca śuklānāmūrṇānāmamātyote yajamānasyā ratnimātraṃ pavitraṃ prādeśamātrī daśā 18 uttarasyādhastātsavanīyakalaśānprayunakti sthaviṣṭhaṃ prātaḥsavatikaṃ paścārdhaṃ pūrvaṃ mādhyaṃdinīyaṃ pūrvārdhaṃ tārtīyasavanikamagniṣṭome hrasiṣṭhamukthyādūrdhva m̐! vaṣiṣṭhaṃ . nīḍa ādhavanīyaṃ . pradhure pūtabhṛtam 19 dakṣiṇasyāvālambe daśa camasānnaiyagrodhānrauhitakānvā nānālakṣaṇāntsarumataḥ 20 rakṣoghno vo valagaghnaḥ sam̐ sādayāmi vaiṣṇavānityadhiṣavaṇe pañca grāvṇaḥ prayunakti teṣāmupalaḥ sthaviṣṭho madhye'bhimukhānitarān 21 vāsasā rājānamatihṛtyāntareṇeṣe hṛde tvā manase tveti grāvasūpāvaharati 22 saptahotrā yajamāno'bhimṛśati 23 vyuṣṭāyāṃ purā vācaḥ pravaditoḥ prātaranuvākamupākaroti 24 2.3.1

2.4.2.12

devebhyaḥ prātaryāvabhyo'nubrūhi brahmanvācam̐ yacha subrahmaṇya subrahmaṇyāmāhvaya pratiprasthātaḥ savanīyānnirvapasveti preṣyati 1 prāgvam̐ śe pratiprasthātā savanīyānnirvapatīndrā ya harivate yavāndhānābhya indrā ya pūṣaṇvate karambhāyendrā ya sarasvatīvate bhāratīvate parivāpāyendrā ya vrīhīnpuroḍāśāya 2 aṣṭākapālaḥ prātaḥmavanika ekādaśakapālo mādhyaṃdinīyo dvādaśakapālastārtīyasavanikaḥ 3 ekadugdha āmikṣāṃ karoti . nottarayoḥ savanayoḥ payasyā 4 siddhamādhiśrayaṇāt 5 bhṛjyamānāsu paryagniṃ karoti 6 dhānānāṃ dvibhāgaṃ pinaṣṭi 7 abhūduṣā ruśatpaśurityucyamāne śṛṇotvagniḥ samidhā havaṃ ma iti pracaraṇyā juhoti 8 tasyāṃ punargṛhītvā pa iṣya hotarmaitrāvaruṇasya camasādhvarya ādra vaikadhanina eta neṣṭaḥ patnīmabhyudānaya pratiprasthātarvasatīvarīṇām̐ hotṛcamasaṃ pūrayitvā dakṣiṇena hotāramabhiprayamya cātvālānte pratyupāsveti preṣyati 9 yathāpreṣitaṃ cātvālamabhyudāyanti 10 ekadhanina iti savanīyakalaśānām̐ saṃpraiṣa 11 pratiprasthātā vasatīvarīṇāṃ hotṛcamasaṃ pūrayitvā dakṣiṇena hotāramabhiprayamya cātvālānte kāṅkṣati 12 ehyudehyagniṣṭe agraṃ nayatām̐ vāyuṣṭe madhyaṃ nayatām̐ rudrā vasṛṣṭā yuvā nāmāsi namaste astu mā mā him̐ sīriti neṣṭā patnīma-bhyudānayati pānnejanapāṇinīm 13 yatra hotuḥ prātaranuvākamanubruvata upaśṛ-ṇuyāttadapo'dhvaryurvahatīnāṃ gṛhṇīyāt 14 yadi dūre syuścātvālānte gṛhṇīyāt 15 apsu tṛṇaṃ prāsya devīrāpo apāṃ napādityabhijuhoti 16 kārṣyasīti darbherāhutimapaplāvayati 17 maitrāvaruṇacamase darbhānantardhāya samudra sya vo'kṣityā unnaya iti pratīpaṃ camasamupamārayati 18 evamanupūrva m̐! savanī-yakalaśān 19 tūṣṇīṃ pānnejanam̐ vasūnām̐ rudrā ṇāmityabhimantr! ya patnyai prayachati 20 adhi cātvālaṃ maitrāvaruṇacamasīyānām̐ hotṛcamasīyāsvavanayati hotṛ-camasīyānāṃ maitrāvaruṇacamasīyāsu 21 yathādhuraṃ dhuro dhūrbhiḥ kalpantāmiti pracaraṇyā camasau samanakti 22 aparayā dvārā patnī sadaḥ praviśya vasavo rudrā ādityā iti paścānneṣṭrīyasya sādayati pānnejanam 23 havirdhānama-bhyudānayantyagrato maitrāvarunacamasīyā hotṛcamasīyā vasatīvarīranupūrva m̐! savanīyaphalaśān 24 averapo'dhvaryāu iti ceddhotā pṛchedutemanannamurutemaṃ paśyeti pratibrūyāt 25 pracaraṇyāgniṣṭome yamagne pṛtsu martyamiti kratukaraṇiṃ juhoti 26 etenokthye paridhimañjyādetena ṣoḍaśini rarāṭīṃ dro ṇakalaśam̐ vopaspṛśet 27 havirdhāne pracaraṇīmādhāya pradhure vaitajjapanhavirdhānaṃ prapadyetā-tirātre vājapeye'ptoryāmṇi 28 audumbare pavitravatyupayāmagṛhīto'si prajā-pataye tveti dadhigrahaṃ gṛhṇāti 29 asanno hūyate 30 dakṣiṇena hoturgachati 31 uttareṇābhiprayamya grahaṃ dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhiṃ pratyavasthāya yena prajā achidrā ityabhijuhoti 32 tisro jihvasyetyupatiṣṭhate 33 pratiparikramya yathāsthānaṃ pātram̐ sādayati 34 uduhyādhavanīyaṃ maitrāvaruṇacamasīyā avanīya prātaḥ-savanikamavanayati 35 uttarasya havirdhānasya dakṣiṇasyā akṣadhuro'dha-stādvasatīvarīḥ sādayatyuttarau savanīyakalaśau . dakṣiṇasyottarasyā adhastā-ddhotṛcamasaṃm sādayitvā tasminnigrābhyāḥ stheti yajamānam̐ vācayati 36 2.3.2

2.4.2.13

devasya tvā savituḥ prasava ityupām̐ śusavanamādatte 1 grāvāsītyabhimantr! ya vācam̐ yachati 2 visram̐ sya rājānamindrā ya tvā sṛṣuttamamiti sahiraṇyena pāṇi-nābhimṛśati 3 upām̐ śusavanamupale nidhāya tasminrājānam̐ sarvaṃ mimīta indrā ya tvābhimātighna itiprabhṛtibhiḥ pañcakṛtvo yathā kraye 4 śvātrāḥ stha vṛtratura iti hotṛcamasādupasṛjya yatte soma divi jyotirityabhimarśanena satanuṃ karoti 5 pratiprasthātālpīyo'rdha m̐! rājño vāsasoddhṛtya kṛṣṇājine nidadhāti 6 avīvṛdham̐ vo manasā sujātā ṛtaprajātā bhaga idvaḥ syāma . indre ṇa devīrvīrudhaḥ sam̐ vidānā anumanyantām̐ savanāya somam .. iti rājānaṃ niryātya dvaudvau ṣaḍam̐ śūnapāyātayati 7 tūṣṇīm̐ hotṛcamasādupasṛjya mā bhairmā sam̐ vikthā ityupām̐ śusavanamudyamya japati 8 dhiṣaṇe īḍite īḍethāmityadhiṣavaṇaphalake abhimantrayate 9 yo'bhiṣutasya prathamoḥ'm̐! śuḥ parāpatedā māskānsaha prajayā saha paśubhiḥ saha rāyaspoṣeṇendri yaṃ me vīryaṃ mā nirvadhiṣṭeti tamabhimantr! ya pratyāharati 10 mūle'bhiṣuṇoti . yadi mūlaṃ na vindettṛṇaṃ dāru vāntardadhyāt 11 aṣṭau kṛtvo'bhiṣutya vācaspataye pavasvetyupām̐ śupātre'ñjalinā tṛtīyagrahamānayatye vamekādaśakṛtvo'bhiṣutyaivaṃ dvādaśakṛtvaḥ 12 avagṛhītānāṃ pratiprasthātāsicyamāne dvaudvāvam̐ śū antardadhāti 13 madhumatīrnā iṣaskṛdhīti japati 14 svāṃkṛto'sītyādāyottiṣṭhati 15 urvantarikṣam̐ vīhīti vrajati 16 dakṣiṇena hoturgachati 17 uttareṇābhiprayamya grahaṃ dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhiṃ pratyavasthāya viśvebhya indri yebhya iti juhoti 18 yato hutaṃ tataḥ pātrasyordhvamunmṛjyādvṛṣṭikāmasya devebhyastvā marīcipebhya iti madhyamasya paridheḥ paścādūrdhvamunmṛjyādavṛṣṭikāmasyāntarataḥ pātrasyāvamṛjyā-tparidherantarato'vamṛjyāt 19 āgrāyaṇasthālyām̐ saṃpātamavanayati 20 prāṇāya tvetyupām̐ śupātram̐ sādayati . tasminnam̐ śumavadadhāti 21 yatte somādābhyami-tyavagṛhītānāṃ pratiprasthātām̐ śuṣu dvaudvāvam̐ śū pratyavasṛjati 22 2.3.3
abhiṣavāyopaviśantyadhiṣavaṇasya dakṣiṇataḥ pratiprasthātā paścādyajamāna uttarato'dhvaryuḥ purastādunnetā 1 tūṣṇīm̐ hotṛcamasādupasṛjya grāvabhirabhiṣuṇvanti 2 tato nigrābhamupaiti 3 abhiṣutānam̐ śūnprāgapāgadharāgudagiti hotṛcamase pariplāvayati 4 prapīḍya pratyāharati 5 ata ūrdhvamunnetā vasatīvarī-ṇāmupasṛjati 6 abhiṣuṇvanti 7 punarnigrābhamupaiti 8 tataḥ saṃbharati 9 prapīḍyonnetādhavanīye pariplāvayati 10 tato dohayati 11 abhiṣutam̐ hotṛ-camase'vanīya pūrṇasya prātaḥsavanike'vanayati 12 prapīḍyonnetādhiṣavaṇe nivapatyupasṛjati 13 abhiṣuṇvanti 14 caturnigrābhamupaiti . triḥ saṃbharati 15 yadi navakṛtvo nigrābhamupeyādupasarjanaprabhṛti trirnigrābhamupaiti saṃbharati do- hayati 16 evaṃ dvitīyaḥ paryāyastathā tṛtīyaḥ 17 ṛjīṣeṇa grāvṇaḥ parivapati 18 prāñcamudgātā dro ṇakalaśaṃ prohatyatyasyati daśāpavitramantarākṣam̐ viṣkambhaṃ ca . yaṃ dviṣyāttasyākṣamupahanyāt 19 daśayā dro ṇakalaśam̐ saṃmārṣṭi vasavastvā saṃmṛjantviti prātaḥsavane rudrā stveti mādhyaṃdina .. ādityāstveti tṛtī-yasavane pūtabhṛtam 20 grāvasu dro ṇakalaśamādadhāti . tasyoparyudgā-tāro'dhastānnābhi pavitram̐ vitanvanti . tasminyajamāno hotṛcamasena saṃtatām̐ śukradhārām̐ srāvayatyā dhruvagrahaṇāt 21 prātaḥsavanikādunnetā hotṛcama-se'vanayati 22 śukradhārāyā grahāngṛhṇātyupabilānpūrṇānvṛṣṭikāmasya 23 gṛhītvā daśayā parimṛjya yathāsthānam̐ sādayati 24 upayāmagṛhīto'syantaryacha maghavannityantaryāmaṃ gṛhṇāti 25 asanno hūyate 26 uttareṇa hoturgachati 27 dakṣiṇenābhiprayamya grahamuttaraṃ paridhisaṃdhiṃ pratyṛjustiṣṭhanvāktvāṣṭviti juhoti 28 vyākhyātamunmārjanam 29 apānāya tvetyantaryāmapātram̐ sūdavatsādayati .. vyānāya tvetyupām̐ śusavanam 30 udita upām̐ śvantaryāmau juhoti 31 yadi tvareta purodayādupām̐ śu juhuyāt 32 2.3.4

2.4.2.14

ūrdhvamantaryāmādgrahāgrāṇi 1 yadi rathaṃtarasāmā somaḥ syādaindra vāyavrāgrā-ngrahāngṛhṇīyādyadi bṛhatsāmā śukrāgrānyadi jagatsāmāgrāyaṇāgrān 2 yo jyeṣṭhabandhurityāmnātaṃ grahāgram 3 aindra vāyavaṃ gṛhṇātyā vāyo bhūṣetyardhagra-hamindra vāyū ime sutā iti śeṣameṣa te yoniḥ sajoṣobhyāṃ tveti sādayati 4 yamanyamaindra vāyavātpūrvaṃ gṛhṇīyādaindra vāyavam̐ sādayitvā tam̐ sādayet 5 ayam̐ vāṃ mitrāvaruṇeti maitrāvaruṇaṃ gṛhītvā śṛtaśītena payasā śrīṇātyeṣa te yonirṛtā-yubhyāṃ tveti sādayati 6 ayam̐ vena iti śukraṃ gṛhītvā hiraṇyena śrīṇātyeṣa te yonirvīratāyai tveti sādayati 7 taṃ pratnatheti manthinaṃ gṛhītvāna-bhidhvam̐ sayanpātrāṇi saktubhiḥ śrīṇātyeṣa te yoniḥ prajābhyastveti sādayati 8 ya āgrāyaṇasthālyām̐ somastam̐ hotṛcamase'vanīya ye devā divyekādaśa sthetyāgrāyaṇaṃ dvābhyāṃ dhārābhyāṃ gṛhṇātyāgrāyaṇo'si svāgrāyaṇa ityabhimantr! yopām̐ śu hiṅṅiti trirabhihiṅkṛtya vācam̐ visṛjyaiṣa te yonirviśvebhyastvā devebhya iti sādayati 9 upayāmagṛhīto'sīndrā ya tvā bṛhadvata ityukthyaṃ gṛhṇātyeṣa te yonirindrā ya tveti sādayati 10 mūrdhānaṃ diva iti dhruvaṃ gṛhṇāti .. dhruvo'si dhruvakṣitirityabhimantr! yaiṣa te yonirvaiśvānarāya sādayatyā yuṣkāmasya hiraṇye 11 rājaputro dhruvaṃ gopāyati 12 yaṃ dviṣyāttasya dhruvaṃ pravartayet 13 yaḥ prātaḥsavanike somastam̐ hotṛcamase'vanīyātipāvya rājānaṃ prapīḍya pavitraṃ pārśvato nidadhāti 14 pariplavayā dro ṇakala-śātpūtabhṛtyavanīya daśayā parimṛjya yathāsthānam̐ sādayati 15 upayā-magṛhīto'si prajāpataye tveti dro ṇakalaśamabhimṛśatyupayāmagṛhīto'sīndrā ya tvetyādhavanīyamupayāmagṛhīto'si viśvebhyastvā devebhya iti pūtabhṛtam 16 dra psaścaskandetyabhito dro ṇakalaśam̐ skannamabhimantrayate 17 saptahotāraṃ manasā-nudrutya juhoti 18 prastotarvācam̐ yachonnetarya ādhavanīye rājā taṃ prāñcam̐ saṃpāvayasveti preṣyati 19 2.3.5

2.4.2.15

havirdhānādadhyāstāvātprahāṇāḥ sarpanti 1 adhvaryuṃ prastotānvārabhate prastotāramudgātodgātāraṃ pratihartā pratihartāraṃ maitrāvaruṇo maitrāvaruṇam̐ yajamāno yajamānaṃ brahmā 2 mano jyotirvardhatāṃ bhūtirityetābhyāṃ tūṣṇīmupacaritaṃ pṛṣadājyaṃ juhvati 3 vāgagregā agre yātvṛjugā devebhyo yaśo mayi dadhatī prāṇānpaśuṣu prajāṃ mayi ca yajamāne cetyadhvaryuragrato darbhamuṣṭimāyuvānaḥ sarpati 4 āstāvaṃ prāpyopaviśanti prastotuḥ savyamanu yajamāno dakṣiṇamanvadhvaryuḥ 5 prastotre darbhamuṣṭiṃ prayachansomaḥ pavata iti stotramupākaroti 6 nādhvaryurupagāyāt 7 daśahotāram̐ yajamāno japati purastādbahiṣpavamānasya vasvyai hiṅkurviti ca śyeno'si gāyatrachandā anu tvārabhe svasti mā saṃpārayeti ca 8 stoṣyamāṇa unnetā pūtabhṛti pavitram̐ vitatyāvanayatyādhavanīyama 9 daśayā parimṛjya yathāsthānaṃ nyubjati 10 yaṃ dviṣyāttaṃ bahiṣpavamānātparibādheta 11 stute'gnī-dagnīnvihara barhiḥ stṛṇāhi puroḍāśaṃ alaṃkuru pratiprasthātaḥ paśumupakalpayasveti preṣyati 12 āgnīdhrīyādaṅgārānāgnīdhro hotrīyaprabhṛti yathānyuptaṃ dhiṣṇyeṣu vihṛtya pūrvaiḥ sāṃkāśanadvāraiḥ praviśyottareṇa hotrīyaṃ parikramya saṃtatāmulaparājim̐ stṛṇāti pṛṣṭhyāśaṅkoradhyottaravedeḥ 13 pariplavayā dro ṇakalaśādgrahaṃ gṛhṇāti yā vāṃ kaśetyāśvinameṣa te yonirmādhvībhyāṃ tveti sādayati 14 viṣṇo tvaṃ no antamaḥ śarma yacha yaśaśca pra te dhārā madhuścuta utsaṃ duhrate akṣitim .. iti vaiṣṇavyā pātrāṇi saṃmṛśyotkṛṣya raśānāṃ trivṛtā yūpaṃ parivīya paśūnupākarotyāgneyamajamagniṣṭoma endrā gnaṃ dvitīyamukthya aindra m̐! vṛṣṇiṃ tṛtīyam̐ ṣoḍaśini sārasvatīṃ meṣīṃ caturthīmatīrātre 15 siddhamā pravarāt 16 aṣṭāvidhmaśakalānādāyāśrāvamṛtupraiṣādibhirvṛṇīte . yathāmnātam̐ hotāramaśvi-nādhvaryū ādhvaryavādityadhvaryurupām̐ śyātmano nāma gṛhītvā pratiprasthātuśca mānuṣāvityuccaiḥ śakalamagnāvadhyasyatyagniragnīdāgnīdhrādityāgnīdhraṃ .. mitrā-varuṇau praśāstārau praśāstrāditi praśāstāramindro brahmā brāhmaṇāditi brāhmaṇācham̐ sinaṃ .. marutaḥ potāraḥ potrāditi potāraṃ .. gnāvo neṣṭrīyo neṣṭrāditi neṣṭāramagnirdaivīnām̐ viśāṃ puraetāyam̐ sunvanyajamāno manuṣyāṇāṃ tayorasthūri ṇau gārhapatyaṃ dīdāyañśatam̐ himā dvā yū rādhām̐ si saṃpṛñcānā asaṃpṛñcānau tanvastanma ityāha yajamānaḥ 17 pravṛtaḥ pravṛto juṣṭo vāco bhūyāsamiti sruveṇa svāhā sarasvatyā iti dvitīyamṛcā stomam̐ samardhayeti tṛtīyam 18 na savanīye paśupuroḍāśamanunirvapati 19 siddhamā vapāyā homāt 20 hutāyām̐ vapāyāṃ cātvāle mārjayitvā dhiṣṇyānupatiṣṭhanta ṛtvijo yajamānaśca 21 2.3.6

2.4.2.16

avakāśairyajamāno grahānavekṣate .. prāṇāpānābhyāṃ me varcodasau pavethāmi-tyupām̐ śvantaryāmau .. vyānāya me varcodāḥ pavasvetyupām̐ śusavanam̐ .. vāce me varcodāḥ pavasvetyaindra vāyavaṃ .. dakṣatratubhyāṃ me varcodāḥ pavasveti maitrāvaruṇam̐ .. śrotrāya me varcodāḥ pavasvetyāśvinaṃ .. cakṣurbhyāṃ me varcodasau pavethāmiti śukrāmanthino .. ātmane me varcodāḥ pavasvetyāgrāyaṇamaṅgebhyo me varcodāḥ pavasvetyukthyamāyuṣe me varcodāḥ pavasveti dhruvam̐ .. viṣṇorjaṭharamasi varcase me varcodāḥ pavasveti dro ṇakalaśamindra sya jaṭharamasi varcase me varcodāḥ pavasvetyādhavanīyam̐ .. viśveṣāṃ devānāṃ jaṭharamasi varcase me varcodāḥ pavasveti pūtabhṛtaṃ .. ko'si katamo'si katamo vā nāmāsi yaṃ tvā somenātītṛpanyaṃ tvā somenāmīmadansu poṣaḥ poṣaiḥ syātsuvīro vīraiḥ suprajāḥ prajayā sucakṣāścakṣuṣā tvāvekṣa iti sarvatrānuṣajati 1 tejase me varcodāḥ pavasvetyājyaṃ .. paśubhyo me varcodāḥ pavasveti pṛṣadājyamāyurbṛhattadaśīya tanmāmavatu tasya nāmnā vṛścāvo yo asmāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma iti havirdhānam̐ .. viśvāyurvāmadevyaṃ tadaśīya tanmāmavatu tasya nāmnā vṛścāvo yo asmāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma ityāgnīdhramāyuḥpatī rathaṃtaraṃ tadaśīya tanmāmavatu tasya nāmnā vṛścāvo yo asmāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo bhuvanamasi viprathasva namaḥ sade namaḥ sadasaspataya sado .. dṛḍhe stho'śithire samīcī am̐ hasaspātaṃ mā mā dyāvāpṛthivī saṃtāptaṃ mā mādyābhi śvaśca caratamiti dvārye 2 namaḥ pitṛbhyaḥ pūrvasadbhyo namo aparasadbhya āganta pitaraḥ somyāsasteṣām̐ vaḥ prativittā ariṣṭāḥ syāma supitaro vayam̐ yuṣmābhirbhūyāsma suprajaso yūyamasmābhirbhūyāsta pitaro hoyi pitaro hoyi pitaro hoyīti dakṣiṇārdha m̐! sadasaḥ prekṣamāṇā japanti 3 ghorā ṛṣayo namo astvadya yebhyaścakṣuryeṣāṃ tapa uccabhīmam bṛhaspate mahiṣa dyumannamo namo viśvakarmaṇe ma u pātvasmān .. iti dhiṣṇyān 4 svasti vayaṃ tvayā vasema deva soma sūrya gāyatr! yā tvā śam̐ sīmahītyādityam 5 upa mā dyāvā-pṛthivī hvayetāmupāstāvāḥ kalaśāḥ somadhānāḥ upa mā hotrā upahave hvayantāmupahūtā gāva upahūto'haṃ gavām .. iti prāṅmukhāḥ kalaśān 6 sadaḥ prasṛpyopaviśanti . dakṣiṇataḥ purastāddhotrīyasya yajamāna upaviśatyuttarā-vadhvaryū 7 pratiprasthātā pātr! yāmupastīrya savanīyānudvāsayati pūrvārdhe dhānā dakṣiṇārdhe saktūnkarambhāya dadhnā prayutānsarpiṣā vā paścārdhe saktūnparivāpāya madhye puroḍāśam̐ visrāvyāmikṣāmuttarārdhe 8 alaṃkṛtya juhūpabhṛtoravadāya prātaḥ prātaḥ-sāvasyendrā ya puroḍāśānāmanubrūhītyanuvācayatyā śrāvya prātaḥ prātaḥsāva-syendrā ya puroḍāśānpreṣyeti pracarati 9 aupabhṛtaṃ juhvāmānīyā gnaye puroḍāśānāmanubrūhyagnaye puroḍāśānprasthitānpreṣyeti pracarati 10 siddhamā kapālavimocanādanyadiḍopahavāt 11 srucau camasam̐ vāyavyam̐ vādāya vācam̐ yachatyā yajeti vacanāt 12 āgnīdhre sphyasaṃmārgapāṇirāgnīdhraḥ paścādāsa-ndīmārabhyordhvastiṣṭhannastu śrauṣaditi pratyāśrāvayati 13 pratyāśrute dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhiṃ pratyavasthāya juhotyadhvaryuruttaraṃ pratiprasthātā madhye'gnerājyāhutīḥ puroḍāśāhutīḥ paśvāhutīśvābhitaḥ somāhutīḥ 14 2.3.7

2.4.2.17

dvidevatyaiḥ pracarataḥ 1 pratiprasthātādityapātreṇa pratinigrāhyāngrāhamasannāñjuhoti 2 upayāmagṛhīto'si vāyava indra vāyubhyāṃ tveti gṛhṇāti 3 mukhyamādāyādhvaryuḥ pariplavayā dro ṇakalaśāt adhvaryo'yam̐ yajño'stu devā oṣadhībhyaḥ paśubhyo me dhanāya . viśvasmai bhūtāya dhruvo'stu devāḥ sa pinvasva ghṛtavaddevayajyāyai svāhā .. iti somamāghāramāghārayati 4 vāyava indra vāyubhyāmanubrūhītyanuvācayatyā śrāvya vāyava indra vāyubhyāṃ preṣyeti pracarati 5 vaṣaṭkṛte juhutaḥ 6 punarvaṣaṭkṛte hutvā vyavanayataḥ 7 pratiprasthātā-dhvaryupātre sarvamānayati 8 tasyāgramadhvaryuḥ pratiprasthāne'vanīya tvaramāṇo bhakṣam̐ harati 9 ayam̐ vasuḥ purovasuriti hotre prayachati 10 upayāmagṛhīto'si devebhyastveti pratiprasthātādityapātreṇādityasthālyām̐ saṃpātamavanayati 11 upayāmagṛhīto'si mitrāvaruṇābhyāṃ tveti gṛhṇāti 12 mukhyamādā-yādhvaryuryathādevatamanuvācayati 13 siddhamā pradānāt 14 ayam̐ vasurvidadva-suriti hotre prayachati 15 upayāmagṛhīto'si viśvadevebhyastveti pratiprasthā-tādityapātreṇādityasthālyām̐ saṃpātamavanayati 16 upayāmagṛhīto'syaśvibhyāṃ tveti gṛhṇāti 17 mukhyamādāyādhvaryuryathādevatamanuvācayati 18 siddhamā pradānāt 19 ayam̐ vasuḥ sam̐ yadvasuriti hotre prayachati 20 upayāmagṛhīto'si viśvebhyastvā devebhya iti pratiprasthātādityapātreṇādityasthālyām̐ saṃpātamavanayati 21

2.4.2.18

diteḥ putrāṇāmityādityasthālīmabhipūrayati pariplavayā droṇakalaśāt 22 upayāmagṛhīto'si viṣṇostvorukrame gṛhṇāmītyādityasthālīmabhimṛśati 23 viṣṇa urukramaiṣa te soma iti pratiprasthātādityapātreṇādityasthālīmapidadhātyapidadhāti 24 2.3.8
iti mānavasūtre'gniṣṭome tṛtīyo'dhyāyaḥ

2.4.2.19.1

pūtabhṛto'nte madhyataḥkāricamasānupasādayati hoturbrahmaṇa udgāturyajamānasya 1 hotṛkacamasām̐ ścānyānṛte'chāvākacamasādunnayati 2 unnīyamānebhyo'nubrūhī-tyanuvācayati 3 ubhayataḥ śukrānunnetonnayati 4 dro ṇakalaśādupastīrya pūtabhṛta upabilānkṛtvā dro ṇakalaśādabhipūrayati 5 tutho'si janadhāyā devastvā śukrapāḥ praṇayantviti śukramādatte .. tutho'si janadhāyā devāstvā granthipā praṇayantviti manthinaṃ pratiprasthātā 6 apanuttau śaṇḍāmarkāviti pām̐ sūna-padhvam̐ sayataḥ 7 adhastādyūpaśakalāvupayachete 8 prokṣitedhmaśakalā-bhyāmachinnasya te deva sometyapidhattaḥ 9 ādānābhyāmupaniṣkrāmataḥ 10 āyuḥ saṃdhattaṃ prāṇam̐ saṃdhattaṃ cakṣuḥ saṃdhattam̐ śrotram̐ saṃdhattaṃ manaḥ saṃdhattam̐ vācam̐ saṃdhattamiti paścāduttaravederavayamya grahāvaratnī saṃdhattaḥ 11 anādhṛṣṭāsītyaṅguṣṭhābhyāmuttarava-e!dimākrāmata upari likhantāvuttaravediṃ parikrāmataḥ 12 śukram̐ yajamāno'nvārabhate 13 suvīrāḥ prajā iti dakṣiṇenādhvaryuḥ .. suprajāḥ prajā ityuttareṇa pratiprasthātā 14 indre ṇa manyuneti yajamāno japati 15 purastātpratyañcāvavatiṣṭhete 16 saṃjagmānāvityaratnī saṃdhattaḥ 17 śukrasyādhiṣṭhānamasītīdhmaśakalamagnāvadhya-syati .. manthino'dhiṣṭhānamasīti pratiprasthātā 18 nirastaḥ śaṇḍa iti yūpaśakalaṃ bahirvedi nirasyati ..

2.4.2.19.2

nirasto marka iti pratiprasthātā 19 prāñcaścamasaiścaranti pratyañcau śukrāmanthibhyām 20 āśrāvyādhvaryuḥ prātaḥ prātaḥ-sāvasya śukravato manthivato madhuścuta indrā ya somānprasthitānpreṣya hotaryaja madhyataḥkāriṇāṃ canasādhvaryavo vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte juhuta hotṛkāṇāṃ camasādhvaryavaḥ sakṛddhutām̐ ścamasānśukrasyābhyunnīyopāvartadhvamiti preṣyati 21 yathāpreṣitaṃ camasānām 22 śukrāmanthinau pratinigadya homau 23 yā prathamā sam̐ skṛtirityubhau nigadya tasmā indrā ya sutamājuhotetyadhvaryuḥ sarvahutaṃ karoti .. tasmai sūryāya sutamājuhoteti pratiprasthātā 24 hutvā rudrā ya svāheti śeṣamuttarārdhapūrvārdhe juhoti 25 praitu hotuścamasaḥ pra brahmaṇaḥ prodgātuḥ pra yajamānasyeti preṣyati 26 pratiparikramya yathāsthānaṃ pātre sādayataḥ 27 punarabhyunnītānāmekaikaṃ grāhamāśrāvaṃ praśāstaryaja brahmanyaja potaryaja neṣṭaryajā-gnīdyajeti preṣyati 28 vaṣaṭkṛtānuvaṣaṭkṛte hutvā harati bhakṣān 29 ayāḍagnīditi ceddhotā pṛcheda yāḍiti pratyāha 30 somabhakṣānsadasi bhakṣayanti vaṣaṭkartā homābhiṣavakārī camasinaścopahūtopahvayasvetyuktvopahūtā upahvaya-dhvamiti vā 31 dvidevatyānbhakṣayitvā hotā prayachati 32 bhakṣehi māviśa dīrghāyutvāya śaṃtanutvāyaihi vaso purovaso priyo me hito bhavāśvinostvā bāhubhyām̐ saghyāsamiti pratigṛhṇāti yam̐ yam̐ hotā prayachati 33 nṛcakṣasaṃ tvā deva soma sucakṣā avakśeṣamityavekṣate 34 hinva me gātrā harivo gaṇānme mā vitītṛṣat śivo me sapta ṛṣīnupatiṣṭha mā me'vāṅnābhimatigāḥ ..

2.4.2.19.3

iti dviraindra vāyavaṃ bhakṣayataḥ prāṇeṣūpaniyamya 35 avyatihāraṃ cakṣuṣorupaniyamya maitrāvaruṇaṃ mandrā vibhūtiḥ keturyajñiyā vāgjuṣāṇā somasya pibatviti bhakṣayataḥ 36 sarvata āśvinaṃ parihāram̐ śrotrayorupaniyamya pratiparyāhṛtya mandrā svarvācyaditiranāhataśīrṣṇī vāgjuṣāṇā somasya pibatviti bhakṣayataḥ 37 hotṛcamase saṃpātamavanayati bhakṣayitvā bhakṣayitvā 38 mā mā rājanvibībhiṣo mā me hārdiṃ dviṣā vadhīḥ vṛṣaṇam̐ śuṣmamāyuṣe varcase kṛdhi .. iti taṃtaṃ bhakṣayitvā hṛdayadeśamārabhya japati 39 nānavadhāyāvasṛjedaindra vāyave puroḍāśavṛgalaṃ maitrāvaruṇe payasyāṃ dhānā āśvine 40 dakṣiṇasya havirdhānasyottarasyā vartanyāḥ paścāddvidevatyapātrāṇi sādayati 41 hotre'vāntareḍāmavadyati 42 upahūyamānāyāmasam̐ sparśayantaścamasānupodyachanti 43 hotrā samudyamya samupahūya vasumadgaṇasya soma deva te matividaḥ prātaḥsavanasya gāyatrachandaso'gnihuta indra potasya madhumata upahūta upahūtaṃ bhakṣayāmīti camasānbhakṣayanti 44 śaṃ no bhava hṛda ā pīta indo piteva soma sūnave suśevaḥ . sakheva sakhya uruśam̐ sa dhīraḥ pra ṇa āyurjīvase soma tārīḥ ..

First 21 of 34 passages. Read on

Linked texts (4)