Viyahapannatti v5.p14
Bhagavatīvṛtti v5.p14
- Language
- Sanskrit
v5.p14
nyāyamāśrityāditaḥ prathamoddeśakāryaprapañco vācyaḥ, tasya ca guruparvakramalakṣaṇaṃ sambandhamupadarśayan bhagavān sudharmmasvāmī jambūsvāminamāśrityedamāha
mū. (5) teṇaṃ kāleṇaṃ teṇaṃ samaeṇaṃ rāyagihe nāmaṃ nayare hotthā, vaṇṇao, tassa ṇaṃ rāyagihassa nagarassa bahiyā uttarapuracchime disībhāe guṇasilae nāmaṃ ceie hotthā, seṇie rāyā, cellaṇā devī vṛ. atha kathamidamavasīyate yaduta-sudharmmasvāmī jambūsvāminamabhi saṃbandhagranthamuktavāniti ?, ucyate, sudharmmasvāmivācanāyā evānuvṛttatvāt, āha ca "titthaṃ ca suhammāo niravaccā gaṇaharā sesā " sudharmmasvāminaśca jambūsvāmyeva pradhānaḥ śiṣyo'tastamāśrityevaṃ vācanā pravṛtteti, tathā ṣaṣṭhāṅge upodhghāta evaṃ dṛśyate yathā kila sudharmmasvāminaṃ prati jambūnāmā prāha
“jai ṇaṃ bhaṃte! paṃcamassa aṃgassa vivāhapannattīe samaṇeṇaṃ bhagavayā mahāvīreṇaṃ ayamaṭhṭhe pannatte, chaṭhṭhassa ṇaṃ bhaṃte! ke aṭṭhe pannatte ?" tti, tata evamihāpi sudharmaiva jambūnāmānaṃ pratyupodaghātamavaśyamabhihitavānityavasīyata iti | ayaṃ copodghātagrantho mūlaṭīkākṛtā samastaṃ śastramāśritya vyākhyāto'pyasvābhiḥ prathamoddeśakamāśritya vyākhyāsyate, pratiśataṃ pratyuddeśakamupodaghātasyeha śāstre'nekadhā'bhidhānāditi, ayaṃ ca prāg vyākhyāto namaskārādikograntho vṛttikṛtā na vyākhyātaḥ kuto'pi kāraṇāditi |
'te kāle 'ti te iti prākṛta śailīvaśāttamasmin yatra tannagaramāsīt, ṇaṃkāro'nyatrāpi vākyālaṅkārārthoyathā ‘imāṇaṃbhaṃte! puḍhavī' tyādiṣu 'kāle' adhikṛtāvasarpiṇīcaturthavibhāgalakṣaṇa iti, 'teṇaṃ' ti tasmin yatrāsau bhagavān dharmakathāmakarot 'samae ṇaṃ' ti samaye - kālasyaiva viśiṣṭe vibhāge, athavā tṛtīyaiveyaṃ, tatastena kālena hetubhūtena tena samayena hetubhūtenaiva 'rāyagihe 'tti ekāraḥ prathamaikavacanaprabhavaḥ 'kayare āgacchai dittarūve” ityādāviva, tataśca rājagṛhaṃ nāma nagaraṃ 'hottha' tti bhavat |
nanvidānīmapi tannagaramastītyataḥ kathamuktamamavaditi ?, ucyate, varṇakagranthoktavibhūtiyuktaṃ tadaivābhavat na tu sudharmmasvāmino vācanādānakāle, avasarpiṇītvātkālasya tadīyaśubhabhāvānāṃ hānibhāvāt | 'vannao' tti iha sthānake nagaravarṇako vācyaḥ, granthagauravabhayādiha tasyālikhitatvāt, sa caivam-“riddhatthimiyasamiddhe" ṛddhaṃ purabhavanādibhirvṛddhaṃ stimitaṃ-sthiraṃ svacakraparacakrādibhayavarjitatvāt samṛddhaṃ-dhana dhānyādivibhūtiyuktatvāt, tataḥ padatrayasya karmmadhārayaḥ, 'pamuiyajaṇajāvae' pramuditāḥ hṛṣṭāḥ pramodakāraṇavastūnāṃ sadbhāvājjanā nagaravāstavyalokā jānapadāścajanapadabhavāstatrāyātāḥ santo yatra tat pramuditajanajānapadamityādiraupapātikāt savyākhyāno'tra dṛśyaḥ | ‘tassa ṇaṃ’ti ṣaṣṭhayāḥ pañcamyarthatvāttasmādrājagṛhānnagarāt 'bahiya'tti bahistāt 'uttarapuracchime’tti uttarapaurastye ‘disībhāe' tti diśāṃ bhāgo digrūpo vā bhāgo gaganamaṇḍalasya digbhāgastatra 'guṇasilakaṃ' nāma 'ceiyaṃ' ti citerlepyādicayanasya bhāvaḥ karmma veti caityaṃ-sajjāśabdatvāddevabimbaṃ tadāśrayatvāttadgṛhamapi caityaṃ tacceha vyantarāyatanaṃ na tu bhagavatāmarhatamāyatanaṃ 'hottha' tti babhūva, iha ca yanna vyākhyāsyate tavprāyaḥ sugamatvādityavaseyamiti |
•
mū. (6) te ṇaṃ kāle ṇaṃ te ṇaṃ samae ṇaṃ samaṇe bhagavaṃ mahāvīre |
āigare titthagare sahasaṃbuddhe parusuttame purisasīhe purisavarapuṃḍarīe purisavaragaṃdhahatthīe
Linked texts (1)
- Viyāhapannatti — Sudharman, Ardhamāgadhī Prakrit