Pramāṇa · Search · About · API

Biha Kappa v18.p10

Bṛhatkalpavṛtti v18.p10

Language
Sanskrit

v18.p10

pīṭhikā - [bhā. 4]
vyutpatteḥ | tatra yadā jñāyamānatā tadā jñāna-jñeyayorabhedaḥ, dharma-dharmabhāvāt; yadā tvātmadharmastadā bhedaḥ, bhinnasvarūpatvāt| evamihāpi nandiśabdo yadā bhāvavacanaḥ ‘nandanaṃ nandi'riti tadānandanaṃsamṛddhībhavanaṃ vāñchitasyādhigatirityanarthāntaram, maṅgalamapi caivaṃsvarūpamiti parasparama bhedaḥ; yadā tu prācīnāvasthāmapekṣya karaṇasādhano nandiśabda: 'nandyete'neneti nandi'riti tadā bhedaḥ, kālabhedena bhedāditi || samprati nandermaṅgalasya ca prarūpaṇā kartavyā, tatra maṅgalaśabdoccāraṇamiti spaṣṭaṃ maṅgalabuddhiheturbhavatīti prathamato maṅgalaśabdasya prarūpaṇāmāha[bhā.5] nāmaṃ ṭhavaṇā davie, bhāvammiya maṃgalaṃ bhave cauhā|
emeva hoi naṃdī, tesiṃ tu parūvaṇā iṇamo || vṛ-maṅgalaṃ caturdhā' catuḥprakāraṃ bhavati, tadyathā-nāmamaṅgalaṃsthāpanāmaṅgalaṃdravyamaṅgalaṃbhāvamaṅgalaṃ ca | “evameva' nānādibhedena catuḥprakāro bhavati nandi | 'teṣāṃ ca' nāmamaṅgalādīnām ‘iyaṃ' vakṣyamāṇasvarūpā prarūpaṇā ||tāmevāha[bhā.6] egammi anegesu va, jīvaddavve ve tavvivakkhe vā |
maṃgalasannā niyatā, taṃ sannāmaṃgalaṃ hoi || vṛ-ekasmin jīvadravye 'tadvipakṣe vā' ajīvadravye anekeṣu vā jīvadravyeṣvajīvadravyeṣu vāyā maṅgalamiti saṃjñā 'niyatā' niyamitātadnāma-nāmavatorabhedopacārāt ‘saṃjñāmaṅgalaṃ' nāmamaṅgalaṃ bhavati || uktaṃ nāmamaṅgalam, sthāpanāmaṅgalamāha[bhā.7] jā maṃgala tti ṭhavaṇā, vihitā sabbhāvato va asato vā|
tattha puṇa asbhāve, maṃgalaṭhavaṇāgato akkho|| vū- yā maṅgalamiti sthāpanā ‘sadbhāvato vā' sadbhūtākāraniveśanena ‘asato vā' sadbhūtākārasyābhāvato vihitā sā sthāpanāmaṅgalam | tatra punarasadbhāve sthāpanā maṅgalasthāpanāgato'kṣaḥ, upalakṣaṇametad, varāṭakādi|iyamatra bhāvanā-akṣa-varāṭakādiṣuyā maṅgalamiti sthāpanā vihitā, na tatra kaścinmaṅgalānugata ākāra ityasadbhāvataḥ sthāpanāmaṅgalam [bhā.8] je cittamittivihiyā, u ghaḍādī te ya huṃti sabbhāve |
tattha puna āvakahiyā, havaṃti je devalogesu || vṛ. ye tu citramittau-citrakuḍye vihitā ghaṭādayaḥ, ādiśabdāt sthālādiparigrahaḥ, te 'sadbhāve' sadbhāvataḥ sthāpanāmaṅgalāni bhavanti|tatraye devalokeṣucitramittau vihitāghaṭādayaste sthāpanāmaṅgalāni yāvatkathikāni bhavanti, arthādāpannaṃ yāni manuṣyaloke tānītvarāṇi | yāvatkathikāni nāma śāśvatikāni, itvarāṇyaśāśvatāni || dravyamaṅgalamāha[bhā.9] uttaraguṇanipphannā, salakkhaṇā je u hoṃti kuṃbhāī|
taṃdavvamaṃgalaṃ khalu, jaha loe aṭṭha maṃgalagā|| vṛ-iha uttaraguṇaniṣpannatvaṃ mūlaguṇaniṣpannāpekṣayā, tataḥ prathamatastad bhāvyate-mūlo nāma pṛthivīkāyādijīvaḥ, tasya guṇāt-prayogāt pudgalānāṃ dravyāditvena vyāpāraṇād niṣpannaṃ mūlaguṇaniṣpannaṃ mṛdravyādi | tasmāduttaraguṇena-parāparaprayogeṇa cakra-daṇḍa-sūtrodakādipuruṣaprayatnenetyarthaḥ, ye niṣpannāḥ ‘salakṣaṇāḥ' lakṣaṇasampannāḥ “acchidrā akhaṇḍā vāripūrṇā