Biha Kappa v18.p13
Bṛhatkalpavṛtti v18.p13
- Language
- Sanskrit
v18.p13
bṛhatkalpa-chedasūtram -1[bhā.17] jamidaṃ nāṇaṃ iṃdo, na vyatiriccati tato u tannāṇī|
__ tamhā khalu tabbhāvaṃ, vayaṃti jo jattha uvautto|| vṛ- yad idaṃ indra iti jñānaṃ tasmāna 'jñānī' indrajñānī vyatiricyate | tasmād yo 'yatra' indrādau upayuktaḥ tasya 'tadbhāvaṃ' indrādibhāvaṃ tattvavidassūrayo vadanti | jñāna-jñāninorabheda eva kathaṃ siddhaḥ? iti cet, ucyate-vipakṣe'nekadoṣaprasaṅgāt | tamevāha[bhā.18] ceyaṇṇassa u jīvā, jīvassa u ceyaṇāo annatte|
daviyaṃ alakkhaṇaṃ khalu, havija na ya baṃdhamokkhā u|| vṛ-caitanyasyajīvātjīvātcetanāyāanyatve 'dravyaṃ jīvadravyaṃ alakṣaṇaṃ' “cetanālakṣaṇo jīvaḥ" itilakṣaṇarahitaṃ bhavet | cetanāyāghaṭādivajjīvādapyekāntavyatiriktatvāt “lakṣaṇābhāve calakṣyasyā'pyabhāvaḥ" iti kharaśṛṅgavadatyantāsanjīvaḥ | yaścā'tyantāsansanabadhyate, bandhasya vastudharmatvāt; nā'pi mucyate, bandhābhāvāditi bandha-mokṣāvapi na syātām | atha manyethāḥ 'acetano'pi sa badhyate mucyateca' iti tadapya'yuktam, acetanānāmapyevaṃ dharmāstikāyādīnāṃ bandha-mokṣaprasakteḥ | tasmātsādhūktam “indraśabdārthaṃ jānan tadupayukto bhāvendraḥ" iti |
samprati nāmendra-sthāpanendrayoḥ prakārāntareṇa prativiśeṣamabhidhitsurāha[bhā.19] jaha ṭhavaṇiṃdo thuvvai, anuggahatthīhiṃ taha na nāmiṃdo |
emeva davvabhāve, pūyāthutiladdhināṇattaṃ || vṛ- yathā sthāpanendro anugraha evārtho'nugrahārtha sa yeṣāmasti te'nugrahārthinastaiḥ vāgbhi stūyatepuṣpādibhiraryateca,na tathānāmendromāṇavakaḥ |tatomahān nāmendra-sthāpanendrayoḥprativiśeṣaḥ| “evameva' anenaivaprakāreṇa dravyendre bhāvendreca pūjā-stuti-labdhibhirnānātvamavasātavyam | tadyathādravyendro'pi nāmendra ivā'nugrahārthibhi na stūyate nā'pi pūjyate, yastu bhāvendraḥ sa sthāpanendra iva stūyate pūjyateca; tato dravyendra-bhāvendrayorapimahānprativiśeṣaḥ | anyacca dravyendra indralabdhihīnaḥ, yastubhāvendraḥ sa tallabdhisampannaḥ | tathāhi-sasāmānikatrāyastraśakādiparivṛto viśiṣṭadyutimān sphītaṃ rājyamanubhavati|upayogacintāyāmapi bhāvendra uphayogalabdhimān, dravyendra upayogalabdhyā parityaktaḥ||tadevamuktaḥsarvatracatuṣkanikṣepapradarśanāyendraśabdasya nikṣepaḥ| samprati prastutamucyatetatra paraḥ praśnayati 'kimarthaṃ maṅgalagrahaṇam ?' iti, āha[bhā.20] vigdhovasamo saddhā, āyara uvayoga nijarā'dhigamo|
bhattī pabhāvaṇā viya, nivanihivijāi āharaṇā || vṛ-maṅgale prakṛte sati rogādivighnopaśamo bhavati| tadupaśame ca pratibandhakābhāvānmahatā prabandhenā''cāryeṇā'nuyogaḥ prārabhyate | tathā'nuyogaprārambhe śiṣsya śāstragrahaṇe mahatī śraddhopajāyate | śraddhāvataśca śāstravadhāraṇe mahānā''daraḥ | kṛtādarasya śāstraviṣaye'navaratamupayogaḥ | yadā yadā copayogastadā tadā samyagjñānatvānmahatī jñānāvaraṇīyasya karmaṇo nirjarā | jñānāvaraṇakarmanirjaraṇācca sphuṭaḥ sphuṭataraḥ śāstrasyādhigamaḥ | adhigataśāstrasya ca gurau śāstra pravacane ca nikṛtrimā bhaktirullasati | tataḥ prabhāvanā, tāṃ dṛṣṭavā'nyeṣāmapi tathā śraddhāṃdīnāṃ karaṇāt | yadipunarna kriyate maṅgalaṃ tata eṣāṃ vighnopaśamādibhāvānāmaprasiddhi|atra ‘udāharaṇāni'