Biha Kappa v18.p14
Bṛhatkalpavṛtti v18.p14
- Language
- Sanskrit
v18.p14
dṛṣṭāntā nṛpa-nidhi-vidyādayaḥ, ādiśabdād yogo mantrāśca parigṛhyante | tatreyaṃ nṛpadhṭāntasya bhāvanā, yathā - ko'pi puruṣaḥ kāryārthī rājānamadhigantukāmo maṅgalabhūtāni puṣpādīnyādāya tatsamīpamupagacchati | uktaṃ ca
pupphapuḍiyāi jaṃ pai, gorasaghaḍao karei kajjāī | maṇibaṃdhammi payalite, sānuggaha hoṃti savvagahā ||
99
upagatya cā'ñjaliṃ karota, pādayośca praṇipatati, tato rājā tuṣyati, tuṣṭe ca tasmin yastadadhīno'rthaḥ sa sidhyati | athaivamupacāraṃ na karoti tadā na tuṣyati, toṣābhāve ca tadadhīnasyārthasyāprasiddhi || evaṃ nidhimutkhanitukāmo vidyāṃ mannaṃ vā sādhayitukāmo yadi dravya-kṣetra -kālabhāvayuktamupacāraṃ karoti, tadyathā- dravyataḥ puṣpādiṣu, kṣetrataḥ smaśānādiṣu, kālataḥ kṛṣṇapakṣacaturdaśyādiṣu, bhāvataḥ pratilomā 'nulomopasargasahite, tadā nidhiṃ vidyāṃ mantraṃ vā sādhayati | dravyādyupacārābhāve te nidhyādayo na sidhyanti | tasmād yo yatropacāraḥ sa tatra karttavyaḥ ||
etadevāha
[bhā. 21] jo jena vinā attho, na sijjhaī tassa tavvihaṃ karaṇaṃ | vivarīya abhāvena ya, na sijjhaī sijjhaī iharā ||
vṛ. yo'rtho yena vinā na sidhyati tasya niṣpattaye tadvidhaṃ karaṇamavaśyamupādātavyam, yathā ghaṭaṃ sādhayitukāmena cakra-daṇḍa- mṛtpiṇḍādikam | yato viparītaiḥ karaṇaiḥ sarvathā karaṇānāmabhāvena cau'dhikṛto'rtho na sidhyati, yathā ghaṭaṃ sādhayitukāmasya viparītaturi-vemādyupakaraṇopādāne sarvathācakra-daṇḍa-sūtrodakādīnāmupakaraṇānāmabhāve vā ghaṭaḥ | 'itarathā' aviparītopakaraṇasadbhāve sidhyati, yathā ghaṭaṃ sādhayitukāmasya yathāvasthitānāṃ cakra- daṇḍa- sūtrodakādīnāmupādāne ghaṭam | na sidhyanti ca maṅgalamantareṇa vighnopaśamādayo bhāvā iti maṅgalopādānaṃ punarapi ||
āha yadi śāstrasyā''di-madhyā - 'vasāneṣu maṅgalam, tataḥ sāmathyārdidamāyātam ‘apāntarāladvayamamaṅgalam' iti, atrāha
[bhā.22] jayavi ya tiṭṭhāṇa kayaṃ, tahi vi hu doso na bāhae iyaro | tisamubbhavadiṭṭhatā, sesaṃ pi hu maṃgalaṃ hoī ||
vṛ- yadyapi 'triṣu sthāneṣu' ādi-madhyā 'vasānarūpeṣu kṛtaṃ maṅgalaṃ tathāpi 'itaraḥ ' apāntarāladvayāmaṅgalatvalakṣaṇo doṣo na bādhate, tasyaivābhāvāt | kathamabhāvaḥ ? iti cet, ata āha-"tisamubbhave" tyādi | tribhyaḥ - guḍa-samiti dhṛtebhyaḥ samudbhavo yasya sa modakaḥ tadddṛṣṭāntāt śeṣamapi 'huḥ' niścitaṃ maṅgalaṃ bhavati | iyamatra bhāvanā-modaka iva sakalaṃ śāstra tridhā vibhajyate, tatrā''dimo bhāga ādimaṅgalena maṅgalīkṛtaḥ, madhyamo madhyamaṅgalena, antimo'ntamaṅgalena, tataḥ kuto'pāntarāladvayāmaṅgalatvaprasaṅgaḥ ||
syādetat, yadidaṃ śāstramārabdhametadā''di-madhyā-'vasāneṣu sarvātmanā maṅgalam tato yadyanyat tasya maṅgalamupādīyate tadā'navasthāprasaṅgaḥ kṛte'pi maṅgale punaranyanmaṅgalamupādeyam viśeṣābhāvāt, tatrā'pyanyadityevaṃ maṅgalānantyaprasakteḥ | atha nandī maṅgalam, śāstra punaramaṅgalam, kevalaṃ tad nandyā maṅgalīkriyate, nanvevaṃ tarhi yadā nandīvyākhyānamakṛtvā śāstra vyākhyātumārabhyate