Biha Kappa v18.p7
Bṛhatkalpavṛtti v18.p7
- Language
- Sanskrit
v18.p7
bṛhatkalpa-chedasūtram -1ca sampratyekagranthatvena jātatvāt | atha kaḥ sūtramakārṣīt ? ko vā niyuktim ? ko vā bhāṣyam ? iti, ucyate
iha pūrveṣu yad navamaṃ pratyākhyānanāmakaṃ pūrvaṃ tasya yat tṛtīyamācārākhyaṃ vastu tasmin viṃśatitame prābhṛte mūlagaṇeṣūttaraguṇeṣu cāparādheṣu daśavidhamālocanādikaṃprāyaścittamupavarṇitam, kālakrameṇa ca duḥṣamānabhāvato dhṛti-bala-vīrya-buddhayā-''yuḥprabhṛtiṣu parihīyamāneṣu pūrvāṇi duravagāhānijātāni, tato mā bhūt prāyaścittavyavacchedaḥ' iti sādhūnāmanugrahāya caturdaśapūrvadhareṇa bhagavatā bhadrabāhusvāminā kalpasūtraṃ vyavahārasūtraṃ cākāri, ubhayorapi ca sūtrasparśikaniyukti | ime api ca kalpa-vyavahārasūtre saniyuktike alpagranthatayā mahārthatvena ca duḥṣamānubhāvato hīyamānamedhā-''yurādiguṇānāmidānīntanajantūnāmalpaśaktīnāṃ duhe duravadhāre jāte, tataḥ sukhagrahaṇa-dhāraṇāya bhāṣyakāro bhāṣyaṃ kṛtavān, tacca sūtrasparśikaniyuktyanugatamiti sūtrasparśikaniyuktirbhāṣyaṃcaiko granthojātaḥ | eṣa śāstrasyopoddhātaḥ | anena copoddhātenābhihitena sūtrādayo'rthā ativyaktā bhavanti, yathā dīpenā'pavarake tamasi | uktaṃ ca
vattībhavaṃti davvā, dīveṇa appagāse uvvarae|
vattībhavaṃti atthā, uvadhāeṇaṃ tahā satthe || upoddhātābhidhānamantareṇa punaḥ śāstra svato'tiviśiṣṭamapi na tathāvidhamupādeyatayā virājate, yathā nabhasi meghacchannaścandramāḥ | uktaṃca
meghacchanno yathā candro, na rājati nabhastale |
upoddhātaṃ vinā śāstra, na rājati tathāvidham || tatra sūtrabhaṇitaṃ “no kappati niggaṃthāṇa vā niggaṃthīṇa vā āme tālapalaṃbe" ityādi | sūtrasparśikaniyuktibhaṇitamidam[bhā.1] kāūṇa namokkāraṃ, titthayarāṇaṃ tilogamahiyāṇaṃ |
kappavyavahārāṇaṃ, vakkhāṇavihiṃ pavakkhāmi|| cū- ‘kṛtvā' vidhāya 'namaskāra' praṇāmam, kebhyaḥ ? ityāha-'tīrthakarebhyaḥ' tīryate saṃsārasamudro'neneti tīrtha-dvādaśāṅgapravacanaṃtadādhāraḥ saṅgovā, tatkaraṇaśīlāstīrthakarāstebhyaḥ |gāthāyāṃ ṣaṣṭhī caturthyarthe prākṛtatvāt | uktaṃca-chaḍivibhattīe bhannai cautthī iti|
kiṃviśiṣṭebhyaḥ ? ityāha-'trilokamahitebhyaḥ' trayo lokāḥ samāhṛtāḥ, samavasaraṇe trayāṇāmapi sambhavāt | tathāhi-samāgacchanti bhagavatāṃ tīrthakṛtāṃ samavaraṇeṣvadholokavāsino bhavanapatayaḥ, tiryaglokavāsino vānamantara-tiryakpañcendriya manuṣya jyotiṣkāḥ, ūrdhvalokavāsinaḥ kalpopapannakā devāḥ | trilokena mahitāḥ-pūjitāḥ tribhirvā lokairmahitāstralokamahitāstebhyaḥ | namaskāraṃ kṛtvā kim ? ityāha-kalpaśca vyavahāraśca kalpa-vyavahārau tayoḥ ‘vyākhyānavidhim' anuyogavidhiṃ prakarṣeṇa bhṛśaṃ vā vakṣyāmi pravakṣyāmi nanu kalpo vyavahāraśceti dvau granthau, tataḥ 'kalpa-vyavahārayoḥ' iti prāptam, kathamucyate 'kalpa-vyavahārāṇām ? iti, ata āha bhāṣyakṛt[bhā.2] sakkayapāyayavayaṇāṇa vibhāsā jattha jujjate jaṃtu |
ajjhayaṇaniruttāṇi ya, vakkhāṇavihī ya anuogo||