Pramāṇa · Search · About · API

Biha Kappa v18.p85

Bṛhatkalpavṛtti v18.p85

Language
Sanskrit

v18.p85

suptādīni vakṣyamāṇārthāni bhavanti || tānyevārthato vyākhyānayati[bhā.312] pāsuttasamaṃ suttaṃ, atthenābohiyaṃ na taṃjāṇe |
lesasariseṇa tenaṃ, atthā saṃghāiyā bahave|| vṛ-yathā dvāsaptatikalāpaṇḍito manuṣyaḥ prasuptaḥ san na kiñcittāsāṃ kalānāṃ jānāti, evamarthenābodhitaṃna kiñcidarthaviśeṣaṃjānāti |yadātvarthena prabodhitaṃ bhavati tadāsarveṣāṃtadantargatānāṃ bhāvānāṃ jñāyakamupajāyate, yathā sa eva puruṣaḥprabodhitastāsāṃkalānām, ataḥprasuptasamaṃsūtram| athavā śleṣasaśaṃtat sūtraṃ, tathāhi-tena ‘śleṣasaśena' tantusahakṣeṇa bahavo'rthā saṅghātitāstataḥ śleṣasadhśam || samprati 'arthasya sūcanāt' iti vyākhyānayati[bhā.313] sūijjai sutteṇaṃ, sūī naṭṭhā vi taha sueṇa'tyo |
sivvai atthapayāṇi va, jaha suttaṃ kaṃcugāīṇi|| vṛ-yathā sūcī naṣṭā ‘sūtreṇa sūcyate' sūtreṇaivopalakṣyate tathā śrutenārthaḥ sūcyata iti arthasya sūcanātsūtram| etena 'sūcayati' iti niruktaṃvyākhyātam|adhunā ‘sīvyati' itivyākhyānayatiyathāsūtraṃ kañcukādīni sīvyati evamarthapadānyanekānisīvyatītyarthaḥsya sīvanātsūtram| “suvati tti" asya vyākhyānamāha[bhā.314] sūramaṇī jalakaṃto, va atthamevaṃ tu pasavaī suttaṃ |
vaṇiyasuyaṃdha kayavare, tadanusaraṃto rayaṃ evaṃ || vṛ-yathā sūryakānto'gnau jalakānto jale dīpti śravati evaṃ sūtramarthaṃ prasavatīti sūtram | anusaraṇaṃ dvidhā-dravyato bhāvataśca| tatra dravyato vaṇiksuto'ndhaḥ kacavare dṛṣṭāntaḥ
ekasya vaṇijaḥ putro'ndhaḥ | vaṇijā cintitam-mā eṣa varāko'nirviṣṭaṃ bhaktaṃ bhuṅkām, 'paribhavasthānamanyathā gāḍhataraṃ bhaviṣyati' iti dvau stambhau nihatya tatrarajjurbaddhā | tataḥ so'ndhaputro rajjvanusāreṇa kacavaraṃ bahistyājyate || eṣa dṛṣṭānto'yamarthopanayaḥ-vaṇiksthānīya ācāryaḥ, andhasthānīyāḥ sādhavaḥ, rajjusthānīyaṃ sūtram, kacavarasthānīyamaṣṭaprakāraṃ karma | tathā cāha-‘evaṃ' vaṇiksutāndhadṛṣṭāntaprakāreṇa 'tat' sūtramanusaran ‘rajaḥ' aṣṭaprakāraṃ karmakacavarasthānīyamapanayati, tataḥ saraṇāt sūtram | suṣṭhuktaṃ sūktamiti nāma tu supratītamiti na vyākhyātam ||
atha tat sūtraṃ katividham ? ityata āha[bhā.315] sannāya kārage pakaraṇe yasuttaṃ tu taṃ bhave tivihaṃ |
ussagge avavāe, appe see ya balavaṃte|| vṛ-sūtraṃ trividham, tadyathā-sañjajñāsūtrakārakasūtraṃ prakaraṇasūtraṃ ca |athavā dvividhaṃ sūtram"ussagge"tti autsargikaṃ “avavādi"ttiāpavādikam|tatra kiṃutsargāalpe? utaapavādāḥ? tathā utsargo'pavādo vā svasthāne śreyān balavām̐śca, aparasthāne'balavām̐ścāśreyām̐śca | eṣa dvāragāthāsamāsārthaḥ| sāmpratamenāmeva vivarīṣuḥ prathamataḥ saṃjñāsūtramāha[bhā.316] uvayāra anidurayā, kajjitthīdāṇamāhu nitthakkā |
je chee āmagaṃdhādi, āraṃ sannā suyaṃ tenaṃ || vṛ- yat sāmayikyā saṃjñayā sūtraṃ bhaṇyate tat saṃjñāsūtram | yathā-"je chee se sāgāriyaṃ