Pramāṇa · Search · About · API

Biha Kappa v20.p29

Bṛhatkalpavṛtti v20.p29

Language
Sanskrit

v20.p29

pañcavadyātmakāni saṃyamasthānāni mūlādārabhya tathaiva vaktavyāni, yat punaranantaguṇavṛddhisthānaṃ tanna, prāpyate, ṣaṭsthānasya parisamāptatvāt | itthambhūtānyasaṅghayeyāni kaṇḍakāni samuditāni ṣaṭsthānakaṃ bhavati | tasmācca prathamaṣaṭasthānakādūrddhamuktakrameṇaiva dvitīyaṃ ṣaṭasthānakamuttiṣṭhati, evameva ca tṛtīyam, evaṃ ṣaṭasthānakānyapi tāvad vācyāni yāvadasaṅkhyeyalokākāśapradeśapramāṇāni bhavanti | uktaṃ ca
26
chaṭṭhāṇagaavasāṇe, annaṃ chaṭṭhāṇayaṃ puno annaṃ | evamasaṃkhā logā, chaṭṭāṇāṇaṃ muṇeyavvā ||
itthambhūtāni cāsaṅghayeyalokākāśapradeśapramāṇāni ṣaṭasthānakāni saṃyamaśreṇirucyate | tathā coktam- chaṭṭhāṇā u asaṃkhā, saṃjamaseṭhī muṇeyavvā || tadevaṃ kṛtā avibhāgapariccheda-sthānāntarakaṇḍaka - ṣaṭasthānakānāṃ prarūpaṇā 4 |
sāmpratamadhaḥsthānaprarūpaṇā kriyate prathamādasaṅghayeyabhāgavṛddhāt sthānādadhaḥ kiyanti saṃyamasthānānyanantabhāvṛddhāni ? ucyate- kaṇḍakamānnāṇi | tathā prathamāt saṅghayeyabhāgavṛddhāt sthānādadhaḥ kiyanti asaṅghayeyabhāgavṛddhāni sthānāni ? ucyate - kaṇḍakamātrāṇi | evamuttarottarasthānādadho'dha ānantaryeṇa tāvad mārgaṇā karttavyā yāvat prathamādanantaguṇavṛddhāni sthānāni ? ucyate- kaṇḍakavarga kaṇḍakaṃ ca | tathā prathamāt saṅkhyeyaguṇavṛddhāt sthānādadhaḥ kiyanti asamayeyaguṇavṛddhāt sthānāni ? ucyate- kaṇḍakavarga kaṇḍakaṃca | tathā prathamādanantaguṇavṛddhāt sthānādadhaḥ kiyanti saṅghayeyaguṇavṛddhāni sthānāni ? ucyate-kaṇḍakavarga kaṇḍakaṃ ca| evamuktaprakāreṇa yāntaritā tryantaritā caturantaritā ca mārgaṇā svadhiyā paribhāvanīyā | atha paryavasānadvāram tatrānantaguṇavṛddhakaṇḍakāduparipañcavṛdhyātmakāni sarvāṇi sthānāni gatvā punaranantaguṇavṛddhaṃ sthānaṃ na prāpyate, ṣaṭsthānasya parisamāptatvāt | tatastadeva sarvāntimaṃ sthānaṃ ṣaṭsthānakasya paryavasānam || atha bhāṣyakāraḥ prakārāntareṇādhaḥ paryavasānadvārayoryugapat prarūpaṇāmāha

eyaṃ carittaseḍhiṃ, paḍivajjai hiṭṭha koi uvariṃ vā | jo hiṭṭhā paḍivajjai, sijjhai niyamā jahā bharaho ||
vṛ- etāṃ cāritraśreṇi kaścid jīvaḥ 'adhastād' jaghanyasaṃyamasthāneṣu pratipadyate, kaścit punaḥ 'upari' uparitaneṣu paryantavartiṣu, upalakṣaṇatvād madhyameṣu vā saṃyamasthāneṣu pratipadyate | tatra yo'dhastaneṣu saṃyamasthāneṣu cāritraśreṇiṃ pratipadyate sa niyamāt tenaiva bhavagrahaṇena sidhyati, yathā bharataścakravartī ||
[ bhā. 4514] majjhe vā uvariṃ vā, niyamā gamanaṃ tu hiṭṭhimaṃ ṭhāṇaṃ | aṃtomuhutta vuḍḍī, hānī vi taheva nāyavvā ||
vṛ- yaḥ punaḥ 'madhye vā' madhyameṣu 'upari vā' uparitaneṣu saṃyamasthāneṣu cāritraśreṇi pratipadyate tasyana niyamād 'adhastanaṃ' sarvajaghanyaṃ saṃyamasthānaṃ yāvad gamanaṃ bhavati, tato'sau tenānyena vā bhavagrahaṇena sarvāṇi saṃyamasthānāni spṛṣṭvā sidhyati | yā punaradhastanasaṃyamasthānebhya uparitanasaṃyamasthānārohaṇalakṣaṇā vṛddhiḥ sā'ntarmuhūrtamātraṃ bhavati | yā coparitanasaṃyamasthānebhyo'dhastanasaṃyamasthāneṣvavarohaṇarūpā hāni sā'pi tathaiva' antarmuhūrtamātraiva jñātavyā