Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p168

Vyavahāravṛtti v21.p168

Language
Sanskrit

v21.p168

ṣaṣṭhavelāyāmapichedaḥ, sarvatra trīṇi trīṇidināni chedaḥ saptamavelāyāṃ mūlamaṣṭamavelāyāṃ mūlaṃ, navamavelāyāmapi mūlaṃ, daśama velāyā manavasthāpya mekādaśa velāyā manavasthāpyaṃ, dvādaśa velāyāmapya navasthāpyaṃ trayodaśavelāyāṃ pārañcitamiti | evamanudghātite'pi asaṃcaye trayodaśapadāni prasthāpanāyāṃ vaktavyāni | ‘paḍhamaṃ’ ti prathamamasaṃcayaṃ padaṃ padam | | dvitīyaṃ saṃcayapadaṃ 'tavavajjiyaṃ' ti māsacaturmāsalakṣaṇābhyāmādamibhyāṃ varjitamekādaśapadaṃ bhavati | etadeva vyākhyānayati

biiyaṃ saṃcaiyaṃ khalu taṃ āipaehiṃ dohiṃ rahiyaṃ tu | chammāsatavādīyaṃ ekkārasapaehiṃ caramehiṃ ||
vṛ dvitīyaṃ khalu saṃcayitamucyate | tat dvābhyāmādidābhyāṃ rahitaṃ paṇmāsatapaādikaṃ ṣaṇmāsatapaḥprabhṛtikaṃ caramairekādaśapadairdravyam | tatrāpīyaṃ bhāvanā-saṃcayitaprāyaścittasthānamāpannasya prathamamudghātaṃ ṣāṇmāsikaṃ tapo dīyate | dvitīyavelāyāṃ cchedaḥ, tṛtīyavelāyāṃ cchedaḥ, caturthavelāyāmapi cchedaḥ, pañcamavelāyāṃ mūlaṃ, ṣaṣṭhavelāyāṃ mūlaṃ, saptamavelāyāmapi mūlaṃ, aṣṭamavelāyāmanavasthāpyaṃ, navamavelāyāmanavasthāpyaṃ, daśamavelāyāmanavasthāpyaṃ, ekādaśavelāyāṃ pārāñcitamiti | etadevāha - [ bhā. 480 ] chammāsa tavo cchedā iyāṇa tigatiga tahekka caramaṃca | saṃvaṭṭiyāvarāhe, ekkārasa payāu saṃcaie ||
vṛ- saṃcayite kathaṃbhūte ? ityāha- saṃvartitāparādhe saṃvartitāḥ piṇḍībhūtā aparādhā yatra tat saṃvartitāparādhaṃ | tathāhi bahuṣu māseṣu pratiseviteṣu sthāpanāropaṇāprakārema tebhyāṃ māsebhyo dināni daśa daśa pañca pañcetyādirūpatayā gṛhītvā ṣāṇmāsikaṃ tapaḥ | tataḥ chedādīnāṃ trikaṃ trikaṃ | kimuktaṃ bhavati ? tadanantaraṃ velātrayamapi yāvat cchedatrikaṃ, tato mūlatrikaṃ tadanantaramanavasthāpya trikaṃ | tathā ekameka velaṃ vā caramaṃ pārāñcitamiti | evaṃ anudghātite'pi saṃcayite ekādaśa padāni vācyāni | sampratiye'tra prāyaścittasyārhāḥ puruṣāstān pratipādayati

pacchittassa u arihā ime u purisā cauvvihā hoṃti |
ubhayatara āyataragā parataragā anataragāya ||
vṛ- prāyaścittasyārhā yogyā ime caturvidhāścatvāraḥ puruṣā bhavanti | tadyathā - ubhayatarā ātmatarakāḥ paratarakā anyatarakāśca | tatra ye utkarṣataḥ ṣaṇmāsānapi yāvattapaḥ kurvato'glānāḥ santaḥ ācāryādīnāmapi vaiyāvṛtyaṃ kurvanti, tat labdhyupetatvāt, te ubhayamātmānaṃ paraṃ cācāryādikaṃ tārayantītyubhayatarāḥ | pṛṣodarāditvāt hrasvaḥ ye punastapobaliṣṭhā vaiyāvṛtyalabdhihīnāste tapa eva yathoktarūpaṃ kurvanti, na vaiyāvṛtyamācāryādīnāmityātmānaṃ kevalaṃ tārayantītyātmatarāḥ | svārthikapratyayavidhānāt ātmatarakāḥ | ye punastapaḥ kartumasamarthā vaiyāvṛtyaṃ cācāryādīnāṃ kurvanti, te paraṃtārayantīti paratarakāḥ | yeṣāṃ tapasi vaiyāvṛtye ca sāmarthyamasti kevalamubhayaṃ yugapatkartuṃna śaknuvanti, kintvanyatarat te ekasmin kāle ātmaparayoranyamanyataraṃ tāryantīti anyatarakāḥ || āyatara paratare vi ya, āyatare abhimuhe ya nikkhitte |

ekvekkamasaṃcaie, saṃcai ugghāyamanugghāyā ||
vṛ- ātmataraśca sa parataraśca ātmataraparatara ubhayatara ityarthaḥ | yaścātmatara etau dvāvapi prāyaścittavahanābhimukhaubhavataḥ | tatastasmin pratyekaṃ prāyaścittamabhimukhamucyate | yastu parataro'nyatarako