Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p429

Vyavahāravṛtti v21.p429

Language
Sanskrit

v21.p429

bhinnāyārakusīlo saṃsatto saṃkiliṭṭo u ||
vṛ- avasanna āvaśyakādiṣvanudyamaḥ kṣatācārastathā pārśvastho'nyodgamādibhojī sabalācāraḥ, kuśīlo jātyājīvanādiparo bhinnācāraḥ, saṃsaktaḥ saṃsargavaśāt sthāpitādibhojī, saṃkliṣṭaḥ saṃkliṣṭācāraḥ | sampratyācāraḥ prakalpadhara iti padaṃ vyākhyānayati

tiviho ya pakappadharo, sutte atthe ya tadubhae ceva | suttadhara vajjiyāṇaṃ tigadugaparikaḍḍūṇā gacche ||
vṛ- trividhaḥ khalu prakalpadharastathā sūtre sūtrataḥ arthataḥ tadubhayataśca | iyamatra bhāvanāācāraprakalpadhāriṇāṃ catvāro bhaṅgāstadyathā sūtradharo'rthadharaḥ, nosūtradharo'rthadharaḥ, sūtradharopyarthadharo'pi | no sūtradharonāpyarthadharaḥ 4 | atra caturtho bhaṅgaḥ śūnya ubhayavikalatayā ācāraprakalpadhāritvaviśeṣaṇāsaṃbhavāt | ādyānāṃ tu trayāṇāṃ bhaṅgānāṃ madhye tṛtīyo bhaṅgavartī sa upādhyāya uddiśyate | yataḥ sa ubhayadhāritayā gacchasya samyak parivardhako bhavati | tadabhāve dvitīyabhaṅgavartyapi tasyāpyarthadhāritayā samyak parivardhakatvānnātvādyavartī tathā cāha-sūtradharavarjitānāmācāraprakalpikānāṃ gacche gacchasya parivardhanā trike tṛtī yabhaṅge ca tatasta evopādhyāyāḥ sthāpyā na prathamabhaṅgavartinaḥ | evaṃ daśākalpavyavahāradharādipadānāmapi vyākhyā kartavyā | atra para āha

puvvaṃ vaṇeūṇaṃ dīnaṃ pariyāya saṃghayaṇasaddaṃ | dasapuvvīe dhīre majjārapaḍiyaparuvaṇayā ||
vṛ- nanu pūrvamācāryapadayogyasya dīrdha: paryāyo varṇitaḥ, saṃhananaṃ cāti viśiṣṭaṃ śraddhā ca pravacanaviṣayā'tyuttamā āgamataścārcāyapadeyogyā jadhanyato'pi daśapūrvikāstathā dhīrā buddhicatuṣṭayena virājamānāḥ tataḥ evaṃ pūrvaṃ varṇayitvā yadevamidānīṃ prarupayatha, yathā trivarṣaparyāya ācāraprakalpadhara upādhyāyaḥ sthāpyate | pañcavarṣaparyāyodaśākalpavyavahāradhara ityādi saiṣā prarūpaṇā mārjāradinakalpā | yathā hi mārjāraḥ pūrvaṃ mahatāśabdenāraṭati paścādevaṃ śanaiḥ śanairāraṭati | yathā svayamapi śrotuṃ na śaknotyevaṃ tvamapi pūrvamucaiḥ śabditavān pañcācchanairiti sūrirāha-satyametat | kevalaṃyatpūrvoktaṃ tadyathoktaṃ nyāyamaṅgīkṛtya, samprati punaḥ kālānurupaṃ prajñāpyateityadoṣastathā cātrapuṣkariṇyādayo dṛṣṭāntāstāne vāha[bhā. 1520 ] pukkhariṇī āyāre, āṇāyaṇātenagā yagīyatthe |
āyāraṃmi uee, āharaṇā hoti nāyavvā ||
vṛ- puṣkariṇī vāpī ācāre ācāraprakalpasya ānayanaṃ stenakāścaurā gītārthā etāni catvāryāharaṇāni dṛṣṭāntā bhavatyācārye jñātavyāni imāni ca

satthapariṇācchakkāya ahiṃgama piṃḍauttarajjhāe |
rukkhe yavasabhagāvo gohā sohī ya pukkhariṇī ||
vṛ- śastraparijñā ṣaṭkāyādhigamaḥ, ṣaṭjīvanikā idamekamudāharaṇaṃ 1 piṃḍa 2 uttarādhyayana uttarādhyayanāni 3 vṛkṣāḥ kalpadrumādayaḥ 4 vṛṣabhāḥ balīvardāḥ 5 gāvaḥ 6 godhāḥ 7 śodhiḥ 8 | atraiva dṛṣṭāntaḥ puṣkariṇī ca 9 | evaṃ sarvasaṃkhyayā trayodaśa āharaṇāni | etāni vyācikhyāsuḥ prathamataḥ puṣkariṇyāharaṇaṃ bhāvayati

pukkhariṇīto puvvaṃ jārisayā tuṇhā tārisayā iṇhiṃ |
tahaviyatā pukkhariṇīto havaṃti kajjāī kīraṃti | |
vṛ- pūrva sukhamasukhamākāle yādṛśyaḥ puṣkariṇyo jambūdvīpaprajñaptau vaṇyante | idānīṃ na tādṛśyaḥ tathāpi ca tā api puṣkariṇyo bhavanti kāryāṇi ca tābhiḥ kriyante | ācāraprakalpānayanāharaṇamāha

Linked texts (1)