Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p5

Vyavahāravṛtti v21.p5

Language
Sanskrit

v21.p5

vyavahāra - chedasūtram-1mavabudhyate, athacā'vaśyamāyatyāṃbhotsyate,saṃbhāvanābhāvinibaṃdhanatvād, bhavyaśarīdravyopakramaḥjñaśarīra bhavyaśarīra vyatirikta strividhaḥ sacittācittamiśrabhedāt | |
tatra sacittadravyopakramo dvipada catuḥ padāpadopādhibhedabhinnaḥ punarekaiko dvividhaḥ parikarmaṇi vastuvināśeca, tatradravyasyaguṇaviśeṣapariṇāmakaraṇaṃparikarmā,tasminsacitradvipadadravyopakramoyathā puruṣasyavarṇādikaraṇa,sacitracatuṣpadadravyopakramoyathāhamtyādeḥ śikṣādyāpādanaṃ,sacittāpadadravyopakramoyathā vṛkṣāde vṛkṣāyurvedopadeśād vṛddhādi guṇakaraṇaṃ vastuvināśe puruṣādīnāṃ khaṅgādibhirvināśakaraṇaṃ, acitadravyopakramaḥ parikarmaṇi yathā padmarāgamaṇekaḥ kṣāramṛtpuṭakādinā nairmalyāpādanaṃ; vastuvināśe vināśakaraṇaṃ. miśradravyopakramaḥ parikarmaṇi kaṭakādibhūṣitapuruṣādi dravyasyaguṇaviśeṣakaraṇaṃ, vastuvināśe vivakṣitaparyāyocchedaḥ kṣetramākāśaṃtaccāmūrta, nityaṃcetinatasyaparikarmalakṣaṇovāupakramo ghaṭate, tata upacārāt tadāśritasyekṣakṣetrādestau draṣṭavyau; kālasyopakramaḥ parikarmaṇi candroparāgādeyathāvasthitamarvāgevaparijñānakaraṇaṃ, vastuvināśevivajñitekāletaducitaprayojanasyāsaṃpādanaṃ,tadasaṃpādane hisakālo vināśitobhavati; bhāvopakramodvidhā āgamatonoāgamataśca,tatrāgamataupakramaśabdārthasya jñātā tatra copayukta upayogo bhāvanikṣepa iti vacanāt, noāgamato dvidhā, praśastā'praśastaśca tatrā'praśasto gaṇikādīnāṃ, gaṇikādyapraśastena saṃsārābhivarddhinā vyavasāyena parabhāvamupakrāmanti, praśastaṃśrutādinimittamācāryabhāvopakramaḥ anenehādhikāraḥ ||
atha vyākhyāṃgapratipādanādhikāre gurubhāvopakramābhidhānamanarthakamavyākhyāṃgatvāttadasamyak, tasyāpi vyākhyāṃgatvāt uktaṃca-gurvāyattā yasmāt śāstrāraṃbhā bhavaṃti, sarvepi tasmād gurvārādhanapareṇa hitakāṃkṣiṇābhāvyaṃ | āvaśyakabhāṣyakāreṇāpyabhyadhāyi| ||1|| gurucitāyattāīvakkhāṇaṃgāīṃjena savvāī ||
jenapunasuppasannaṃ,hoitayaṃtaṃtahā kajaṃ || ||2|| āgāriṃgiyakusalaṃ, jaiseyaṃ vāyasaṃvae pujjā |
taha viyasiṃna vikūḍe virahamiyakāraṇaṃpucche || vṛ- āha yadyevaṃ gurubhāvopakrama eva bhaṇanīyo. na śeṣā niḥprayojanatvāt na gurucittaprasādanārthaṃ teṣāmapyupayogitvāttathāca deśakālāvapekṣyaparikarmavināśau dravyāṇamudakaudanādīnāmāhārādikāryeṣu kuvanaṃtevāsī harati guruṇāṃ cetaḥ, athavā upakramasāmānyāt ye kecana saṃbhavina upakramabhedāste sarvepyuktāḥ; yenānupayogivyudāsenopayoginiṣpratipajñāpratipattirupajāyatetathācāprastutārthāpākaraṇaṃ prastutārthavyākaraṇaṃca,nāmādinyāsavyākhyāyāḥ phalamupavarṇayantimahādhiyaḥ; aprastutārthāpākaraṇāta prastutārthavyākaraṇāccanikṣepaḥsamavatāraititatrānupūrvīnāmasthāpanādravyajñetrakālagaṇanotkartinasaṃsthāna sāmācārībhāvabhedabhinnā daśaprakārā tasyāṃ yathā saṃbhavamavatāraṇīyamidamadhyayanaṃ, viśeṣatastūtkīrtanānupurtyāṃ gaṇānupūrvyā ca, utkīrtanā nāma saṃśabdanā yathā kalpādhyayanaṃ vyavahāradhyayanamiti, gaṇanaṃ parisaṃkhyānamekaṃ dve trīṇi ityādi, sāca gaṇanānupūrvī triprakārā pūrvānupūrvī paścānupūrvī anānupūrvīca tatrapūrvānupūrvyāmidaṃdvitīyaṃpaścādānupūvyāṃ prathama,dvayostva'nānupūrvīnāsti, aparetudaśabhirdaśādhyayanaiḥ sahedaṃgaṇayaṃti, tatrapūrvānupūrvyāmidaṃdvādaśaṃ, paścādānupū॰prathamamanānupūmikādayodvādaśaparyaṃtāaṃkāḥ śreṇyāṃvyavasthāpyante, teṣāmū ca parasparamabhyāse yāvān rāśiḥ saṃpadyate tāvaṃto dviruponā bhaṃgakāḥ teca