Vavahara v21.p6
Vyavahāravṛtti v21.p6
- Language
- Sanskrit
v21.p6
pīṭhikā - [bhā.
]
koṭisaṃkhyākāsteṣu ca kvacitprathamaṃ kvacit dvitīyamityādi, nāma eka nāmādi daśa nāmaparyataṃ yathānuyogadvāreṣu ṣaṭ nāmni tvavatāraḥ
tatra ṣaṭ bhāvā audayikādayo nirūpyante, tatrāsya jñāyopaśamike bhāve avatāraḥ sarvaśrutasya jñāyopaśamikatvāt; pramāṇaṃ caturddhā dravyapramāṇaṃ kṣetrarpamāṇaṃ kāla pramāṇaṃ bhāvapramāṇaṃ ca taṃtra vyavahārādhyayanaṃ bhāva ātmakatvād bhāvapramāṇaviṣayaṃ, tadapi bhāvapramāṇaṃ tridhā tadyathā guṇapramāṇaṃ nayapramāṇaṃ saṃkhyāpramāṇaṃ ca, guṇapramāṇamapi dvidhā | jīvaguṇapramāṇama'jīvaguṇamāṇaṃ, tatra jīvādapṛthagbhūtavyavahārādhyayanasya jñānaguṇapramāṇe samavatāraḥ tadapi jīvaguṇapramāṇaṃ tridhā jñānadarśanacāritrabhedāt, tatra bodhātmakatvāt vyavahārādhyayanasya jñānaguṇapramāṇe samavatāraḥ tatra jñānaguṇapramāṇaṃ pratyujñānumānāgamopamānabhedāt catuṣprakāraṃ, tatra vyavahārādhyayanasya prāyaḥ paropadeśasavyāpekṣatvādāgame samavatāraḥ, āgamo'pi laukikalokottaramedāt dvidhā tatredaṃ vyavahārādhyayanaṃ paramarṣipraṇītatvāt lokottare samavatarati, sopi dvidhā āvaśyakamāvaśyakavyatiriktaśca tatredamāvaśyakavyatiriktaāvaśyakavyatiriktopi dvidhā aṃga praviṣṭo anaṃgapraviṣṭaśca tatredamanaṃgapraviṣṭaḥ sopi dvidhā kālikotkālikabhedāt tatredaṃ kālike, sopi sūtrārthobhayātmānaṃtaraparaṃparabhedabhinnaḥ, tatredaṃ sūtrārtha rupatvāttadubhaye, tathedaṃ gaṇabhṛtāṃ gautamādīnāṃ sūtratra ātmāgamastacchiṣyāṇām jaṃbūsvāmi prabhṛtīnāmanaṃtarāgamaḥ praśiṣyāṇām tu prabhavādīnāṃ paraṃparāgamaḥ arthato bhagavatāmarhatāmātmāgamo gaṇadharāṇāmanaṃtarāgamaḥ tacchiṣyāṇāṃ paraṃparāgamaḥ |
nayapramāṇe tu nāsya saṃpratyavatāro mūḍhanayatvāt uktaṃ ca mūḍhanaiyaṃ suyaṃkāliyaṃ ca ityādi, saṃkhyānāmasthāpanādravyajñetrakālopamaparimāṇabhāvabhedāt aṣṭa prakāśa yathānuyogadvāreṣu tathā vaktavyā, tatra kālika śrutaparimāṇa saṃkhyā'pi dvidhā sūtrato'rthataśca tatrārthato'naṃtaparyāyatvādaparimitaparimāṇaṃ sūtrataḥ parimitapramāṇaṃ akṣarapadapādaślokagāthādīnāṃ saṃkhyātatvāt, saṃprati vaktavyatā sāca tridhā svasamayavaktavyatā parasamayavaktavyatā ubhayasamayavaktavyatāca, svasamaya svasiddhāṃtavaktavyatā padārthavicāraḥ tatra prāyeṇa sarvāṇyapi adhyayanāni svasamayavaktavyatāyāṃ samavataraṃtītyasyāpi svasamayavaktavyatāyāṃ samavatāraḥ ||
idānīmarthādhikāraḥ sacehadāna prāyaścittamābhavat prāyaścittamālocanā vidhiśca; saṃprati samavatāraḥ, sa ca lādhavārthaṃ pratidvāraṃ samavatāraṇādvāreṇa pradarśita eva, uktaḥ upakramaḥ, idānīṃ nikṣepaḥ sa ca tridhā oghaniṣpanno nāmaniṣpannaḥ sūtrālāpakaniṣpannaśra tatraughonāma yatsāmānyaśāstrābhidhānaṃ tacca caturddhā adhyayanamakṣīṇamāyaḥ kṣapaṇā ca, ekaikaṃ nāma sthāpanā dravyabhāvabhedena caturbhedamanuyogadvārataḥ prapaṃcenābhidhāya bhāvādhyayanabhāvakṣīṇabhāvāya bhāvakṣapaṇāsvaitadadhyayanamāyojyaṃ, nāmaniṣpanne nikṣepe vyavahāraḥ iti, vyavahniyate yat yasya prāyaścittamābhavati sa taddānaviṣayīkriyate'neneti vyavahāraḥ; nṛstrobhāvāt samaśca hala iti karaṇe ghañpratyayaḥ tatra vyavahāragrahaṇena vyavahārī vyavahartavyaṃ ceti dvitayasūcitameva tadvyatirekeṇa vyavahārasyāsaṃbhavāt na khalu karaṇaṃ sakarmmakakriyāsādhakatamarupaṃ karmmakarttāraṃ ca vinā kvacitsaṃbhavadupalabdhamiti, tato yathā vyavahārasya prarūpaṇā karttavyā tathā vyavahārī vyavaharttavyayorapīti, trayāṇāmapi prarūpaṇāṃ cikīrṣurbhāṣyakṛdetadāha.
vavahāro vavahārī vavahariyavvā ya je jahā purisā |