Dasaveyaliya 266
Dasaveyāliya: ṭīkānusārī vivecana 266
- Language
- Gujarati
266
વિવેચન–૪૭ થી ૫૫
હવે ઉપદેશ નામે પાંચમો અધિકાર કહે છે. જયણા રાખ્યા વિના અર્થાત્ ઉપદેશ વિના કે સૂત્રની આજ્ઞા વિના ચાલવું આદિ ક્રિયામાં થતાં દોષને બતાવે છે. તે આ રીતે – (૧) અજયણાથી ચાલતા - ઈર્યા સમિતિનું ઉલ્લંઘન કરીને, બીજી રીતે નહીં. તેનાથી બેઈન્દ્રિયાદિ પ્રાણી અને એકેન્દ્રિય આદિ ભૂતોને પ્રમાદથી કે અનાભોગથી હણે છે - પીડે છે. તેમની હિંસા કરતો અકુશળ પરિણામથી ક્લિષ્ટ જ્ઞાનાવરણીયાદિ કર્મો બાંધે. તે પાપકર્મ તેને આયતચારી - દુઃખદાતા થાય છે. અશુભ ફળદાયી અર્થાત્ મોહાદિ હેતુપણાથી દારુણ વિપાકવાળા થાય છે. એ પ્રમાણે અજયણાથી ઉભતા - ઊંચે સ્થાને અસમાહિતપણે હાથ, પગ આદિ મૂકતા. અજયણાથી બેસતા - આકુંચનાદિમાં ઉપયોગ રહિતપણાથી. અજયણાથી સૂતા - અસમાહિતપણે અથવા દિવસના ખૂબ ઉંઘવાથી. અજયણાથી ખાતા - નિષ્પ્રયોજન, પ્રણીત અથવા કાગડા કે શિયાળ માફક ભક્ષણ કરતા. અયતનાથી બોલતા - ગૃહસ્થ ભાષાથી, કઠોર વચન કે અંતર ભાષાદિ વડે. આ છ બાબતે કટુફળ દેનારા પાપકર્મો બાંધે.
જો એ પ્રમાણે પાપકર્મ બંધાય તો - પૂછે છે કે કઈ પ્રકારે ચાલવું, ઉભવું આદિ કરે? જેથી પાપકર્મ ન બંધાય. આચાર્યશ્રી કહે છે – (૧) જયણાથી ચાલે - સૂત્રોપદેશથી ઈર્યાસમિત થઈને. (૨) જયણાથી ઊભે - હાથ-પગ હલાવ્યા વિના. (૩) આકુંચનાદિ રહિત જયણાથી બેસે. (૪) જયણાથી વિધિપૂર્વક રાત્રિના સૂવે અને પ્રકામ શય્યાદિનો પરિહાર કરે. (૫) પ્રયોજન હોય ત્યારે જ, અપ્રણીત, પ્રતર - સિંહ ભક્ષિતાદિ ખાય. (૬) મૃદુ અને કાલપ્રાપ્ત જ બોલે તો ક્લિષ્ટ, અકુશલાનુબંધી, જ્ઞાનાવરણ આદિ કર્મો ન બાંધે. કેમકે નિરાશ્રવ અને વિહિત અનુષ્ઠાન પરત્વ હોય.
વળી - બધાં જીવોને આત્મવત્ જુએ. વીતરાગે કહેલ વિધિથી પૃથ્વી આદિ ભૂતોને જોતો, પ્રાણાતિપાતાદિ આશ્રવને રોકતો, ઈન્દ્રિય અને મનનું દમન કરીને પાપકર્મ બંધ ન કરે. તેથી સંપૂર્ણપણે દયામાં જ પ્રયત્ન કરવો. આ જાણીને જ્ઞાનાભ્યાસી શું જરૂર? એમ કોઈ શિષ્ય વિચારે, તો તેના વિભ્રમને નિવારવા કહે છે –
Linked texts (1)
- Dasaveyāliya (Āgamasuttāṇi, ed. Dīparatnasāgara 2012) — Ardhamāgadhī Prakrit