Pramāṇa · Search · About · API

Dasaveyaliya 324

Dasaveyāliya: ṭīkānusārī vivecana 324

Language
Gujarati

324

વિવેચન–૧૭૯ થી ૧૮૮
કાલ - જે જે ગામાદિમાંનો ઉચિત ભિક્ષાકાળ હોય તે. ભિક્ષુ વસતિમાં ભિક્ષાર્થે જાય અને સ્વાધ્યાયનો ઉચિત કાળ થતાં પાછો આવે. અકાળને છોડી દેવો. જે કાળમાં સ્વાધ્યાયાદિ ન સંભવે તે અકાળ કહેવાય. સર્વે યોગના ઉપસંગ્રહાર્થે સમયે-સમયે ઉચિત કાર્ય આચરે - ભિક્ષાના કાળે ભિક્ષા લે અને સ્વાધ્યાયાદિ કાળમાં સ્વાધ્યાય કરે. અકાળે ગૌચરી જવામાં શો દોષ? અકાલચારી કોઈ સાધુ ગૌચરી ન મળતાં પોતે કહેશે કે આ સ્થંડિલ સંનિવેશ (ઉકરડા)માં ભિક્ષા ક્યાંથી મળે? તેને કહેવું – હે ભિક્ષુ! પ્રમાદ કે સ્વાધ્યાયના લોભથી અકાલે ચરે છે, કાળને જોતો નથી, શું આ ભિક્ષાકાળ છે? અકાળે ચરવાથી આત્મા ખેદ પામશે, વધારે ભટકશે અથવા સંનિવેશની ગર્હા કરશે. ભગવંતની આજ્ઞા લોપશે. આ દોષ હોવાથી અકાળે ભિક્ષાટન ન કરવું. ભિક્ષાકાળે ભિક્ષાર્થે જવું.
બીજા આચાર્ય કહે છે – સ્મૃતિકાળ જ ભિક્ષાકાળ છે. જેમાં ભિક્ષુકોને દેવા લોકો યાદ કરે તે સ્મૃતિકાળ. જંઘાબળ હોય તો વીર્યાચારને ન ઉલ્લંઘે પણ પુરુષાર્થ કરે. ન મળે તો અલાભની વિચારણા ન કરે. પણ વીર્યાચારની આરાધના થઈ તેમ વિચારે. ભિક્ષાટન તે માટે કરેલ છે. આહારાર્થે નહીં, તેમ વિચારે. અનશનાદિ તપ થયો તેવું સમ્યક્‌ વિચારે. કાળ યાતના કહી, હવે ક્ષેત્ર યતના કહે છે – શોભન, ભેદથી વિવિધ પ્રકારના પ્રાણી બલિદાનાદિથી ભોજનાર્થે લવાયા હોય, તેમની સામે ન જાય. તેમને ત્રાસ થતાં અંતરાય, અધિકરણ આદિ દોષ લાગે. તેથી તે પ્રાણીને ઉદ્વેગાદિ કર્યા વિના જયણાથી ચાલે.
ભિક્ષાર્થે પ્રવેશેલ સાધુ, કોઈ ઘર કે દેવકુળાદિમાં બેસે નહીં. જેથી સંયમનો ઉપઘાત ન થાય. ધર્મકથાદિનો વિસ્તાર ન કરે. આના વડે એકાદ પ્રશ્નનો ઉત્તર આપવાની અનુજ્ઞા આપી. સંયતને ત્યાં લાંબો કાળ બેસવાથી અનેષણા, દ્વેષ આદિ પ્રસંગ આવે. ક્ષેત્ર યતના કહીને દ્રવ્ય યતના કહે છે – અર્ગલા - આગળીયો, પરિઘ - નગરના દ્વારની ભોગળ, દ્વાર - બારણું, કપાટ - કમાડ, સાધુ ત્યાં ટેકો ન લે. લાઘવતા કે વિરાધનાદિ દોષ લાગે. ગોચરાગ્રગત - ભિક્ષાર્થે પ્રવિષ્ટ. મુનિ અને સંયત પર્યાય છે.
હવે ભાવ યતના – શ્રમણ - નિર્ગ્રન્થ૦ શેષ સૂત્રાર્થ મુજબ જાણવું. ઉક્ત શ્રમણાદિને ઉલ્લંઘીને ભિક્ષાર્થે ન પ્રવેશે. અથવા તેની દૃષ્ટિ પડે ત્યાં પણ ઊભા ન રહેવું. પણ એકાંતમાં થોડે દૂર જઈને મુનિ ઊભા રહે. અન્યથા આવા દોષ લાગે – દેનારને કે દેનાર અને શ્રમણાદિને અપ્રીતિ થાય, ‘આ લોકોનું કેવું અલોકજ્ઞપણું છે’ એમ પ્રવચનની લઘુતા થાય કે અંતરાય દોષ લાગે. તેથી એમ ન કરવું. બાકી સૂત્રાર્થવત્‌.

Linked texts (1)