Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana 956

Uttarajjhayaṇa: ṭīkānusārī vivecana 956

Language
Gujarati

956

વિવેચન–૪૭૮ થી ૪૮૧
ભૃગુ નામક પુરોહીત, બંને પુત્રો અને પત્ની સહિત અભિનિષ્ક્રમણ કરી, ઘરથી નીકળી, પ્રકર્ષથી શબ્દાદિ ભોગોને ત્યજીને ‘પ્રવ્રજિત’ થયાનું જાણી તેના પ્રધાન વિપુલ ધન-ધાન્યાદિ, જે પુરોહીતે તજેલા છે, તે ગ્રહણ કરવા ઈચ્છતા રાજાને વારંવાર સમ્યક્‌ વચન કહેતી તેની અગ્રમહીષિ કમલાવતી શું કહે છે? ઉલટી કરેલાને ખાનારો પુરુષ, હે રાજન્‌! વિદ્વાનો વડે પ્રશંસિત ન થાય. તમે બ્રાહ્મણોએ તજેલા ધનને ગ્રહણ કરવા ઈચ્છો છો, તે વમેલાને ખાવા બરાબર જ છે. આપના જેવાને તે ઉચિત નથી. - X -
આખું જગત તમારું થઈ જાય, કદાચ આવું બની પણ જાય અને બધું જ ધન - રજત, રૂપ્ય આદિ દ્રવ્ય પણ તમારું થઈ જાય. ત્યારે તે બધું પણ તમારી ઈચ્છાપૂર્તિને માટે અપર્યાપ્ત છે. કેમકે ઈચ્છા આકાશ સમાન અનંત છે. તથા આ સર્વ જગતનું ધન પણ જરા, મરણને દૂર કરનાર થવાનું નથી. - X - પૂર્વે આના વડે ગર્હા કરીને પુરોહીતના ધનાદિના અગ્રહણનો હેતુ અનુપકારિતા દેખાડીને હવે તેની અનિત્યતાને તેનો હેતુ કહે છે –
હે રાજન્‌! જ્યારે મરીશ, પ્રાણોને ત્યજીશ. કેમકે જન્મેલનું મૃત્યુ અવશ્ય થવાનું છે, ત્યારે પણ કદાચિત્‌ અભિલષિત વસ્તુ મેળવીને મરીશ, તો પણ ઉક્ત રૂપ ચિત્ત આહ્લાદક કામગુણોને પ્રકર્ષથી ત્યજીને એકલો જ મરીશ, તેમાંનું કંઈ તારી સાથે નહીં આવે. ત્યારે એક સમ્યગ્‌ દર્શનાદિરૂપ ધર્મ જ હે રાજન્‌! આપત્તિમાં પરિરક્ષણ કરવામાં સમર્થ થશે, બીજું કંઈ જ નહીં. અર્થાત્‌ આ સ્વજન, ધન આદિ યુક્ત આ મૃત્યુ લોકમાં મુક્તિના હેતુપણાથી ધર્મ જ એક ત્રાણ રૂપ થશે. બીજું કંઈ નહીં. તેથી ધર્મ જ અનુષ્ઠેય છે.
જે કારણે ધર્મનો આદર કરવો, બીજું કંઈ ત્રાણ નથી, તેથી –

Linked texts (2)