Uttarajjhayana v28.p12
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p12
- Language
- Sanskrit
v28.p12
tyāha iti karmasādhanatvena vā, jñānādipraśasta bhāvāyahetutvāccādhyayanamapi bhāvāya: | 'tattvabhedaparyāyairvyākhye 'tti paryāyakathanamapi vyākhyāṅgamiti paryāyānāha - āya ityāgama iti ca lābha iti ca bhavantyekārthikāḥ, śabdā iti gamyate, 'iti' pratyekaṃ paryāyasvarūpanirdeśārthaḥ, 'caḥ' samuccaya iti gāthārthaḥ || nāmasthāpanākṣapaṇe prasiddhe iti dravyakṣapaṇāmāhapallatthiyā apatthā tatto uppiṭṭaṇā apatthayarī | nippīlaṇā apatthā tinni apatthāi puttīe |
vṛ. 'paryastikā' prasiddhā 'apathyā' ahitā, 'tataḥ' iti paryastikāta utprābalyena piṭṭanā utpaṭṭana utpiṭṭanakādinā kuṭṭanotpiṭṭanā apathyatarā, 'niṣpīḍanā' atyantamāvalanātmikā 'apathyā' iti prastāvādapathyatamā, sarvatra vastrasyeti gamyate, nigamayitumāha- trīṇyapathyāni 'pottīe' ttivastrasya, iha cālyālpatarālpatamakālata ābhirvastradravyaṃ kṣapyata iti paryastikādīnāmapathyāpathyatarāpathyatamatvaṃ dravyakṣapaṇatvaṃ coktam, apathyānīti ca nigamanaṃ sāmānyasyāśeṣaviśeṣasaṅgrahakatvādaduṣṭamiti gāthārthaḥ || bhāvakṣapaṇāmāha
aṭṭhavihaṃ kammarayaṃ porāṇaṃ jaṃ khavei jogehiṃ |
eyaṃ bhāvajjhayaṇaṃ neyavvaṃ ānupuvvīe |
vṛ. 'aṣṭavidham' aṣṭaprakāraṃ, kriyata iti karmma-jñānāvaraṇādi, raja iva rajo jīvaśuddhasvarūpānyathātvakaraṇena, iha copamāvācakaśabdamantareṇāpi parārthaprayuktatvāt agnirmāṇavaka itivadupamānārtho'vagantavyaḥ, karmaraja iti samastaṃ vā padaṃ, 'purāṇam' anekabhavopāttatvena cirantanaṃ 'yat' yasmāt kṣapayati jantuḥ 'yogaiḥ ' bhāvādhyayana cintanādiśubhavyāpāraiḥ, tasmādidameva bhāvarūpatvāt kṣapaṇāhetutvādbhāvakṣapaṇetyucyate iti prakramaḥ | prakṛtamupasaṃhartumāha‘etad' ityuktaparyāyābhidheyaṃ bhāvādhyayanaṃ 'netavyaṃ' prāpayitavyam' anupūrvyā' śiṣyapraśiṣyaparamparātmikāyāṃ, yadvā-‘netavyaṃ' saṃvedanayaviṣayatāṃ prāpaṇīyamānupūrvyā krameṇeti gāthārtha || taditthamuttarādhyayanānīti vyākhyātam, adhunā śrutaskandhayornikṣepaṃ pratyadhyayanaṃ nāmānyarthādhikāśca vaktumavasara iti tadabhidhānāya pratijñāmāha
sukhaṃdhe nikkhevaṃ nāmāi cauvvihaṃ parūveḍaṃ | nāmāṇi ya ahigāre ajjhayaṇāṇaṃ pavakkhāmi ||
vṛ. śrutaṃ ca skandhaśceti samāhāradvandvastasmin nikṣepaṃ nāmādayaścatvāro vidhā: - prakārā yasya sa tathā taṃ 'prarūpya' prajñāpya nāmānyadhikārāṃścādhyayanānāṃ pravakṣyāmi iti gāthārthaḥ | iha ca śrutaskandhanikṣepasyānyatra suprapañcitatvāt prastāvajñāpanāyaiva śrutaskandhe nikṣepaṃ prarūpyeti niryuktikṛtoktaṃ, na tu prarūpayiṣyata iti | sthānāśūnyārthaṃ kiñciducyate-tatra śrutaṃ nāmasthāpanāpanātmakaṃ kṣunnaṃ, dravyaśrutaṃ tu dvividham-āgamanoāgamabhedāt, tatra yasya śrutamiti padaṃ śikṣitādiguṇānvitaṃ jñātaṃ na ca tatropayogaḥ tasya āgamato dravyaśrutam, 'anupayogo dravya' miti vacanāt, noāgamatastu śrutapadārthajñaśarīraṃ bhūtabhaviṣyatparyāyaṃ, tadvayatiriktaṃ ca pustakādinyastam abhidhīyamānaṃ vā, bhāvaśrutahetutayā dravyaśrutaṃ, tathā cāha
"bhūtasya bhāvino vā bhāvasya hi kāraṇaṃ tu yalloke |