Uttarajjhayana v28.p11
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p11
- Language
- Sanskrit
v28.p11
uttarādhyayana-mūlasūtram-1-1/1 ni.[6] ajjhappassāṇayaṇaṃ kammāṇaṃ avacao uvaciyāṇaṃ||
anuvacao va navāṇaṃ tamhā ajjhayaṇamicchaṃti || 7. 'ajjhappassa'tti sūtratvādadhyātmamātmani, ko'rthaḥ?-svasvabhāve, ānīyate'neneti ānayanaṃ prastāvādātmano'dhyayanaṃ, niruktividhinā cātmākāranakāralopaḥ, kuta etadityāhayataḥ 'karmaṇāṃ' jñānāvaraṇīyādī nām 'apacayaḥ' cayāpagamo'bhāva ityarthaḥ, 'upacitānāṃ' prāgbaddhānām 'anupacayaśca' anupacīyamānatā'nupādānamitiyāvat, 'navānāṃ' pratyagrāṇāṃ, ko'rthaḥ? -prārabaddhānām, etadupayuktasyeti gamyate, upasaṃhāramāha-tasmāt prāgbaddhabadhyamānakarmābhāvenā''tmanaḥ svasvabhāvānayanāddheto: adhyayanam 'icchanti' abhyupagacchanti, pūrvasūraya iti gamyate, yadvā'dhyātmamiti rūḍhito manaḥ, tacca prastāvāt śūbhaṃ, tasyā''nayanamadhyayanam, ānīyate hyanena śubhaṃ cetaḥ, asmin upayuktasya vairāgyabhāvāt, śeṣaṃ prāgvat, navaraṃvairāgyabhāvāt karmaṇāmiti kliṣṭānāmiti gāthārthaḥ | niruktyantareṇaitadeva vyākhyātumāhani.[7] ahigammati va atthā anena ahiyaṃ va nayanamicchaṃti|
ahiyaṃ va sāhu gacchai tamhā ajjhayaṇamicchaṃti|| va. 'adhigamyante vā' paricchidyante vā 'arthā' jīvādayaḥ anenādhikaṃ vā nayanaṃ-prāpaṇamarthādātmani jñānādīnāmanena icchanti, vidvāsaṃ iti śeṣaḥ ‘adhikam' argalaṃ śīghrataramitiyāvat, 'vā' sarvatra vikalpārthaḥ, 'sādhu'tti sādhayati pauruṣeyībhiviśiṣṭakriyābhirapavargamiti sādhuḥ 'gacchati' yātyarthānmuktim, anenetyatrāpi yojyate, yasmādevamevaṃ ca tataḥ kimityāha-tasmādadhyayanamicchanti, niruktavidhinā'rthanirdeśaparatvādvā'sya, ayaterete'dhipūrvasyādhyayanam, icchantīti cābhidhānaṃ sarvatra sūtrārthābādhayā vyākhyāvikalpānāṃ pūrvācāryasammatatvenāduṣṭatvakhyāpanārthamiti gāthārthaḥ || nāmākṣīṇāditrayaṃ pratītameveti dṛṣṭāntadvāreṇa bhāvākṣīṇamāhani.[8] jaha dīvā dīvasayaṃ paīppae so ya dīppae dīvo|
dīvasamā āyariyā appaṃ ca paraṃ ca dīvaṃti || vṛ. yathā dīpāddīpaśataṃ 'pradīpyate' jvalati so'pi ca dīpyate dīpo, na punaranyānyadīpotpattāvapi kṣīyate, tathā kimityāha-dīpasamā ācāryā 'dīpyante' samastaśāstrārthaviniścayena svayaṃ prakāśante 'paraṃca' śiṣyaṃ 'dīpayanti' śāstrārthaprakāśanaśaktiyuktaṃ kurvanti, iha ca 'tātsthyāt tavyapadeśa' ityācāryaśabdena śrutajñānamevoktaṃ, bhāvākṣīṇasya prastutatvāttasyaiva cākṣayatvasambhavāditi gāthārtha || nāmā''yādayastrayaḥsujñānā iti bhāvāyaṃ vyācaṣṭeni.[9] bhāve pasatthamiyaro nāṇāī kohamāio kamaso|
āutti āgamutti ya lābhutti ya huṃti egaṭṭhā || vṛ.'bhāve' vicārye iti śeṣaḥ, praśasta: muktipadaprāpakatvena 'itaraḥ' apraśasto bhavanibandhanatvena, prakramādāyaḥ, kiṃrūpa: punarayaṃ dvividho'pītyāha-'jñānādiḥ' ādiśabdāddarśanādiparigrahaḥ, 'kohamāio'tti makārasyālākṣaṇikatvāt krodhādikaḥ, ādiśabdānmānādiparigrahaḥ, 'kamaso'tti ārṣatvāt kramataḥ, kimuktaṃ bhavati?-praśasto jñānādiḥ, apraśastaḥ krodhādiḥ | iha ca jñānādeḥ krodhādeśca āyatvamāyaviṣayatvādviṣayaviṣayinorabhedopacāreṇa āyate tami-,