Uttarajjhayana v28.p123

v28.p123

uttarādhyayana-mūlasūtram-1-3/96
adhyayana-3 -cāturaṃgiyaṃ - vṛ. namaḥ śrutadevatāyai || uktaṃ pariṣahādhyayanaṃ, samprati caturaṅgīyamārabhyate, asya cāyabhisambandhaḥ-ihānantarādhyayane parīṣahasahanamuktaṃ, tacca kimālambanamurarīkṛtya karttavyamiti praśnasambhave mānupatvādicaturaṅgadurlabhatvaṃ tadālambanamanenocyate ityanena sambandhenāyātamidamadhyayanam, asya catvāryanuyogadvārāṇi vyāvarṇanīyāni tāvadyāvannāmaniṣpanno nikṣepaḥ, tatra ca caturaṅgīyamiti dvipadaṃ nāma, ataścatvāro nikṣeptavyāḥ aṅgaṃ ca, na caikaṃ vinā catvāra ityeka eva tāvannikṣepamahatīti manvāna āha niyuktikṛtni.[142] nāmaṃṭhavaṇādavie māuyapaya saṃgahikkae ceva|
pajjava bhāve ya tahā sattee ikkagā huṃti || vṛ.ihaikakaśabdasyaikatra nirdiṣṭasyāpi prakrāntatvena sarvatra sambandhāt, nāmaikaka: sthāpanaikakodravyaikakaḥ, uyapaya'tti suṣo lopānmātṛkāpadaikaka: saṃgrahaikaka: 'caḥ' samuccaye, eveti pūraṇe, ‘pajjava'tti prāgvat paryavaikaka: bhāve' bhāvaikakaḥ, 'ca:' pūrvavat, tathe'ti śeṣānāmapi nirupacaritavṛttitayā tulyatvāda, upasaṃhartumāha-'saptaite' anantaroktā ekakā bhavanti, etadvyākhyā ca daśavaikālikaniyuktiāveva niyuktikṛtā kṛtetyatrodāsitaṃ, sthānāśūnyārthaṃ tu taduktameva kiñciducyate-tata nāmaikako yasyaikaka iti nāma, sthāpanaikaka: pustakādinyasta ekakāṅkaḥ, dravyaikaka: sacittādistridhā-tatra sacitta ekakaḥ puruṣādirarthaḥ, acittaḥ phalakādiḥ, miśro vastrādivibhūṣitaḥ puruṣādireva, mātṛkāpadaikakaḥ 'uppanne i vā vigame i vā dhuve i vā' iti, epāṃ mātṛkāvatsakalavāṃmayamūlatayā'vasthitānāmanyataradviśakṣitam, akārādyakṣarātmikāyā vā mātṛkāyā ekataro'kārādi, saṃgrahaikaka: yenaikanāpi dhvaninā bahavaḥ saṃgṛhyante, yathā jātiprādhānye vrīhiriti, paryāyaikekaḥ śivakādirekakaḥ paryāyo, bhāvaikakaḥ audayikādibhāvānāmanyatamo bhāva iti gāthārthaḥ | itthamavinābhāvitā''kṣiptamekakaṃ nikṣipya prastutameva catuṣkaṃ nikṣeptumāhani.[143] nāmaṃ ṭhavaṇā davie khitte kāle ya gaṇana bhāve ya|
nikkhevo ya cauṇhaṃ gaṇanasaṃkhāi ahigāro|| vṛ. tatra nāmasthāpane kṣuṇṇe 'dravye' vicārye sacittācittamiśrāṇi dravyāṇi catuḥsaṅghayatāyā vivakṣitāni, kṣetre' catuḥsaṅkhyāparicchinnā ākāśapradeśamā yatra vā catvāro vicāryante, ‘kāle ca' catvāraḥ samayāvalikādayaḥ kālabhedāḥ yadā vā amī vyākhyāyante, gaṇanāyāṃ catvāra eko dvau trayaścatvāra ityādigaṇanānta:pātino, bhāve ca catvāro mānuṣatvādayo'bhidhāsyamānā bhāvāḥ, eṣāṃ madhye kenādhikāra:?, ucyate, gaṇanāsaṅkhyayā'dhikāraḥ, kimuktaṃ bhavati?-gaṇanācaturbhiradhikāraḥ, taireva vakṣyamāṇānāmaṅgānāṃ gaṇyamānatayā teṣāmevopayogitvāditi gāthārthaḥ || ni.[144] nāmaṃgaṃ ṭhavaṇaṃgaṃ davvaṃgaṃ ceva hoi bhāvaṃgaṃ |
eso khalu magassā nikkhevo cauvviho hoi|| vṛ.nāmāṅgaṃsthāpanāṅgadravyāṅgaṃ caiva bhavati bhāvāṅgam, etat khalu aṅgassā' iti prākṛtatvāt