Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p149

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p149

Language
Sanskrit

v28.p149

uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-3 / 96 vattvamātreṇa sābhiṣvaṅgatā sādhyate uta āśaṃsayā'pi ?, prathamapakṣe kiṃ yateraddhāpratyākhyānamasti navā ?, yadyasti kiṃ pauruṣyādipadopetamitarathā vā ?, yadi pauruṣyādipadopetaṃ kiṃ na pariṇāmavattvena sābhiṣvaṅgatā ?, atha na samatāsthitatvāt tarhi parimāṇavattvamanaikāntikam, athāmabhimatameva tatra pauruṣyādipadopādānam, evaṃ sati pravrajyādina evānaśanāpattiḥ, tathā ca-" nipphādiyā ya sīsā dīho parivālito ya pariyāto' ityādyāgamavirodhaḥ, na cāddhāpratyākhyānaṃ nāstyeva yateriti pakṣaḥ, ‘anāgatamaikkaṃtaṃ' ityāgamena tasyābhidhānāt,
dvitīyapakṣe tu naivamasyāśaṃsā yathā bhavāntare sāvadyamahaṃ seviṣye, yena sābhiṣvaṅgatā syāt, yapi yāvajjīveti padoccāraṇaṃ tadapi vratabhaṅgabhayādeva, taduktam - " vayabhaṃgabhaṃyāu cciya jāvajīvaṃti nidiṭṭaṃ" kiñca pariṇāmavattvena sābhiṣvaṅgatāṃ sādhayatastavākūtaparimāṇaṃ pratyākhyānamiti, tatra ca nañā parimāṇābhāvamātramucyate vastvantaravidhirvā ?, yadi parimāṇābhāvamātraṃ tadā tasyābhiṣvaṅgahetutvenaiva niṣedhaḥ, taddhetutvaṃ ca tasyānaikāntikamanantaramevoktamiti kiṃ tanniṣedhena ?, atha vastvantaravidhistatra vastvantaraṃ śaktiranāgaratāddhā vā ? yadi śaktistatra kiṃ yāvacchaktistāvanmama pratyākhyānam atha yāvati viṣaye śaktistāvatīti ?, prathamapakṣe śakanakriyāparimāṇaparimitatvāt, pratyākhyānasya parimāṇavattvamevoktaṃ bhavatīti svavacanavirodhaḥ, pratyākhyānānavasthā caivaṃ, śakteraniyatatvāt, tathā cātīcārāsattvaṃ, tadasattve ca prāyaścittābhāvaḥ, dvitīyapakṣe tu prāṇavadhādyanyantaraviratāvapi saṃyatatvāpattiḥ śaktyapekṣatvāttaddhetupratyākhyānasya, "ettiyamettī sattitti nātiyāro na yāvi pacchittaṃ |
"
naya savvavvayaniyamo egena ya saṃjayattaṃti ||"
athānāgatāddhā tatrāpi kiṃ bhāvaḥ pratyākhyānaṃ vyañjanaṃ vā ?, na tāvad vyañjanaṃ svapnādāvapi taduccāraṇe pratyākhyānaprasaṅgāt pramādataḥ, śaktivaikalpato vā vyañjanaskhalane tadabhāvāpatteśca, tataḥ prathamapakṣa evāvaśiṣyate, taṃtra ca sadā sāvadyamahaṃ na seviṣye iti tasya bhāva uta kadāciditi ?, yadi ādyapakṣastadā mṛtasyāpi tatsevāyāmaparipūrṇapratijñatvena vratabhaṅgaprasaṅgaḥ, tathā siddhānāmapi saṃyatatvāpattiḥ, sakalānāgatāddhāpratyākhyānadhāritvāt | evaṃ ca 'siddhe no cārittī no acārittī' ityāgamavirodhaḥ, atha dvitīyapakṣastatra kiṃ yathā bhāvastathā vyañjanamathānyathā ?, yadi yathā bhāvastathā vyañjanam evaṃ sati vijñātaviṣayādereva pratyākhyānamanyathā tadbhaṅgaprasaṅgaḥ, tataśca jīvannahaṃ sāvadyaṃ na seviṣye mṛtasya tu karmodayasvābhāvyādavaśyaṃbhāvinyaviratirityayameva tasya bhāvaḥ tathā ca yathābhāvaṃ vyañjanoccāraṇe balādāpatitaṃ yāvajjīveti, tathā ca jīvanāvadhitvādapariṇāmatvahāni:, anyathā vyañjanoccāraṇamiti pakṣe ca parisphuṭaiva mṛṣābhāṣitā, jñātvā anyathābhidhānāt, uktaṃ ca
"jo puna avvayabhāvaṃ muṇamāṇo'vassabhāvinaṃ bhaṇati | vayamaparimāṇamevaṃ paccakkhaṃ so musāvāi || " 'nāśaṃsāto yatastasya, yāvajjīveti paṭhyate |
tataśca
-
kintu bhaṅgabhayādeva, tasmādastu yathāsthitam ||'
prayogaśca-yatra nāśaṃsā na tatsāvadhitye'pi sābhiṣvaṅgaṃ, yathā kāyotsargo, na vidyate ca