Uttarajjhayana v28.p153

v28.p153

uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-3/97 kammā nānāvihā kaṭṭu, puḍho vissaṃbhiyā payā ||
vṛ. 'sam' iti samantāt āpannāḥ- prāptāḥ samāpannā ṇaṃ iti vākyālaṅkāre, kvetyāha- saṃsāre, tatrāpi kva ? - nānā ityanekārthaḥ, gotraśabdaśca nāmaparyāya:, tato nānāgotrāsu-anekābhidhānāsu jāyante jantava āsviti jātaya: - kṣatriyādyā: tāsu, athavā jananāni jātayaḥ tato jātiṣukṣatriyādijanmasu nānā - hīnamadhyamottamabhedenānekaṃ gotraṃ yāsu tāstathā tāsu, atra hetumāhakriyanta iti karmāṇi - jñānāvaraṇīyādīni 'nānāvidhāni ' anekaprakārāṇi 'kṛtvā' nirvartya ‘puḍho’tti pṛthag bhedena, kimuktaṃ bhavati ? - ekaikaśaḥ, 'vissaṃbhiya'tti vindoralākṣaṇikatvād viśvaṃ jagad bibhrati- pūrayanti kvacitkadādidutpattyā sarvajagadvyāpanena viśvabhṛtaḥ, uktaṃ ca"natthi kira so paeso loe vālaggakoḍimitto'pi |
150
jammaṇamaraṇābāhā jattha jiehi na saṃpattā ||"
idamuktaṃ bhavati-avāpyāpi mānuṣatvaṃ svakṛtavicitrakarmānubhāvata: pṛthagjātibhāginya eva bhavanti, kā:-‘prajāḥ' janasamūharūpāḥ, tadanena prāptamānuṣatvānāmapi karmavaśādvividhagatigamanaṃ manuṣatvadurlabhatve heturuktaḥ, yadvā saṃsāre karmāṇi nānāvidhāni kṛtvā pṛthagiti bhinnāsu nānāgotrāsu - anekakuladoyuṭpalakṣitāsu jātiṣu - devādyutpattirūpāsu samāpannāḥ samprāptā varttanta iti gamyate, neti prāgvat, 'viśrambhitāḥ' sañjānaviśrambhāḥ satyaḥ prakramātkarmmasveva tadvipākadāruṇatvāparijñānāt kā: ?, prajāyante iti prajāḥ -- prāṇina iti sambandha:, tadanena prāṇināṃ vividhadevādibhavabhavanaṃ mūlata eva manujatvadurlabhatve kāraṇamuktāmiti sūtrārthaḥ || egayā devalosu, narasu'vi egayā |

egayā āsure kāye, āhākammehiṃ gacchai ||
vṛ. 'ekadā' ityekasmin śubhakarmānubhavakāle dīvyantīti devāḥ teṣāṃ lokāḥ - utpattisthānāni devagatyādipuṇyaprakṛtyudayaviṣayatathā lokyanta itikṛtvā teṣu devalokeṣu, narān kāyanti-yogyatayā''hvayantīti narakā: teṣu ratnaprabhādiṣu nārakotpattisthāneṣu, apiśabdasya 'cārthatvātteṣu ca, 'ekadā' aśubhānubhavakāle, tathā 'ekadā ' tathāvidhabhāvanābhāvitāntaḥkaraṇāvasare, asurāṇāmayamāsurastam- asurasambandhinaṃ, cīyata iti kāyastaṃ, nikāyamityarthaḥ, bālatapaḥ prabhṛtibhirapi tatprāptiriti darśanārthaṃ devalokopādāne'pi punarāsurakāyagrahaṇam, athavā devalokaśabdasya saudharmādiṣu rūḍhatvāttadupādānamuparitanadevopalakṣaṇam, idaṃ cādhastanadevopalakṣaṇamiti na paunaruktyam, 'āhākammehi'ti ādhānam-ādhākaraṇamityarthaḥ, tadupalakṣitāni karmāṇyādhākarmāṇi taiḥ kimuktaṃ ? - svayaṃvihitaireva sarāgasaṃyamamahārambhāsurabhāvanādibhirdevanārakāsuragatihetubhiḥ kriyāviśeṣaiḥ yathākarmabhirvā-tattadgutyanurūpaceṣṭitaiḥ ‘gacchati’ yāti, iti sūtrārthaḥ || tathāmū. (99)
"
egayā khattio hoi, tao caṃḍālabukkaso|
tao kīḍapayaṃgo ya, tao kuṃthū pivīliyā ||
vṛ. 'ekade 'ti manuṣyajanmānurūpakarmmaprakṛtyudayakāle 'khattiya'tti 'kṣaṇa hiṃsāyāṃ' kṣaṇanāni kṣatāni tebhyastrāyata iti kṣatriyo- rājā bhavati, 'tata' iti tadanantaraṃ tako vā prāṇī 'caṇḍāla: '