Uttarajjhayana v28.p166
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p166
- Language
- Sanskrit
v28.p166
163 jīvaprayogaṃ niṣpadyante, niṣpannānyapi ca na cakṣuṣā vīkṣyante ityacākṣuṣaṃ viśrasākaraṇam, abhrādikaraṇāni tu svayaṃ niṣpadyante cakṣuṣā ca vīkṣyanta iti cakṣuṣaṃ viśrasākaraṇam, atra ca paścāduddiṣṭasyāpi yadacākṣuṣasya prathamamabhidhānaṃ tatprāgvatpaścānupūryeti gāthārthaḥ | samprati prayogakaraṇamāhani.[ 188] duvihaṃ paogakaraṇaṃ jīvetara mūla uttaraṃ jīve|
male paṃcasarīrā tisu aṃgovaṃganāmaṃ ca|| vṛ. 'dvividhaṃ' dvibhedaṃ-prayogakaraṇaṃ 'jīvatti' jīvaprayogakaraṇam ‘iyare'tti ajīvaprayogakaraṇaṃ, tatra jīvanaupayogalakṣaṇena yadaudārikāśarīramabhinirvaya̭te tajjīvaprayogakaraṇaṃ, tacca dvidhā-mūlakaraṇamuttarakaraṇaṃ ca, tatra 'mūla' iti mūlakaraṇe vicāryamāṇe 'pañca' iti pañcasaṅkhyāvacchinnāni viśīryante-utpattisamayataḥ prabhṛti pudgalavicaṭanādvinaśyantīti śarīrāṇi-audārikavaikriyāhārakataijasakārmaṇāni, iha ca viṣayaviṣayiṇorabhedopacāreṇa karaṇaviṣayatvāccharīrāṇyapi karaṇamuktaṃ, mūlatvaṃ cottarottarāvayavavyaktyapekṣayā, tataśca yadavayavavibhāgavirahitamaudārikaśarīrāṇāṃ prathamamabhinirvartanaṃ tat mūlakaraṇaṃ, 'tisu aṃgovaṃgaṇāmaṃ ce'ti, caśabdaḥ prakṛtamanukarṣati, tacceha prakramāduttarakaraṇamevānukṛṣyate, tataśca triṣu-audārikavaikriyāhāreṣu taijasakārmaṇayostadasambhavādaṅgopāṅganāmaivottarakaraṇāmiti sambandhaḥ, atra cāṅgopāṅganāmaśabdenāṅgopāṅganāmakarmanirvartitānyaṅgopāṅgāni gṛhyante, kārye kāraṇopacārāt, āha ca
"sajjīvaṃ mūluttarakaraṇaṃ mūlakaraṇaṃ jamādīe|
paṃcaṇhaṃ dehāṇaṃ uttaramādītiyasseva||" iti gāthārthaḥ || kāni punastānyaṅgānītyāhani.[189] sīsamuroyarapiṭṭhī do bāhū a huṃti ūrū a|
___ ee aṭuṃgā khalu aṃgovaṃgāim̐ sesāim̐|| ni.[190] huṃti uvaṃgā kannā nāsa'cchī jaṃgha hattha pāyā ya|
__ aṃgovaṃgā aṃgulinahakesāmaṃsu emāi|| vṛ.tatrādyā prāgvat, navaram aṅgopāṅgāni upalakṣaṇatvādupāṅgāni ca śeṣāṇi, tāni vakṣyanta iti śeṣaḥ, tatropāṅgāni kaum̐ nāse akṣiṇī jo hastau pādau ca, aṅgopāṅgāni aṃgulayo nakhāḥ keśāḥ smaśru'evamādīni' evaṃprakārāṇyuttarakaraṇaṃ, vṛddhāstvaṅgānyapi mūlakaraṇamiti manyante, āpekṣikatvācca mūlottaratvayorubhayathā'pyavirodha iti gāthādvayārthaḥ | idamevānyathā''hani.[191] tesiṃ uttarakaraṇaṃ boddhavvaṃ kaṇṇakhaṃdhamāīyaṃ|
iṃdiyakaraṇā tāni ya uvaghāyavisohio huṃti || vṛ. 'teṣām' ādyānāṃ trayāṇāṃ śarīrāṇāmuttarakaraṇaṃ 'boddhavyam' avagantavyaṃ, 'kaṇṇakhaṃdhamādīyaṃ ti tatraudārikasya karṇayovṛddhāpādanaṃ skandhasya camardanādinā dṛḍhīkaraṇam, ādiśabdādantarāgādikaraṇaparigraha:, evaṃ vaikriyasyāpi, āhārakasya tu nāstyeva, gamanādinā vā tasyāpyuttarakaraṇamiti grāhyaṃ| tathā indriyāṇāṃ-cakṣurādīnāṃ karaṇāni-avasthāntarāpādanāni indriyakaraṇāni, tānica 'upaghātaviśuddhitaḥ' upaghātāt viśuddheśca bhavanti, tatropaghātādviṣādyabhyavahārato'ndhabadhiratādyāpādanāni viśuddhitaśca brāhmīsamīrāñjanādinā spaṣṭatādyāpādanānyuttakaraṇaṃ bhavati,
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit