Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p165

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p165

Language
Sanskrit

v28.p165

uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-4 / 116 vṛ. nosaṃjñākaraṇaṃ punaḥ 'paogasā vīsasā ya'tti sūtratvāt prayogato viśrasātaśca boddhavyaṃ, tatra prayogaḥ - jīvavyāpāraḥ taddhetukaṃ karaṇaṃ prayogakaraṇaṃ, uktaṃ ca"hoi pajoyo jīvavvāvāro tena jaṃ viṇimmānaṃ | sajjīvamajīvaṃ vā paogakaraṇaṃ tayaṃ bahuhā | "
etadviparītaṃ tu viśrasākaraṇaṃ, tatra paścāduktamapyalpavaktavyamiti viśrasākaraṇamāha-sahādinā varttate sādikaṃ tato'nyattvanādikamiti bhedato dvividhaṃ, punariti mūlabhedāpekṣayā, viśrasākaraṇamuktarūpamiti gāthārthaḥ || tatrānādikaṃ vaktumāha

dhammādhammāgāsā evaṃ tivi bhave anāiyaṃ | cakkhasu acakkhupphāse eyaṃ duvihaṃ tu sāīyaṃ ||
vṛ. dharmādharmākāśānāmanyo'nyasaṃbalanena sadā'vasthānamanādikaraṇaṃ, na hi tatkadācinnāsīnāsti na bhaviṣyati vā, uktaṃ hi - " dhammādhammaṇahāṇaṃ anāisaṃhāyaṇākaraṇaṃ" na ca karaṇamanādi ca viruddhamiti vācyaṃ, yato'trānyo'nyasamādhānaṃ karaṇamabhipretaṃ, na tvanyo'nyanirvarttanam, āha ca-“anno'nnasamāhāṇaṃ jahihaṃ karaṇaṃ na nivvatti" iha ca dharmādharmākāśānāṃ karaṇamiti vaktavye kathaścitkriyākriyāvatorabhedadarśanārthamanukūlitātriyatvakhyāpanārthaṃ vā dharmādharmākāśāḥ karaṇamityuktam, 'etad' anantaroktaṃ 'trividhaṃ' triprakāraṃ 'bhavet' syāt anādikaṃ, karaṇamiti prakramaḥ | itthamanādikaṃ paścānnirddiṣṭamapi paścānupūrvyapi vyākhyāṅgamiti khyāpanāya uktaṃ samprati tu sādikamāha-'cakkhumacakkhupphāse 'tti sparśaśabdaḥ pratyekamabhisambadhyate, tataścakṣuṣā spṛśyate-gṛhyamāṇatayā yujyata iti cakṣuḥ sparśaṃ sthūlapariṇatimatpudgaladravyam ato'nyadacakṣuḥsparśam, 'evaṃ duvihaṃ tu 'tti etadvividhameva, tuśabdasyaivakārārthatvāt sādikamiti gāthārthaḥ || ni. [187 ] khaṃdhe adupaesāiesa abbhesu abbharukkhesuṃ |
nippannagāṇi davvāṇi jāṇi taṃ vīsasākaraṇaṃ ||
vṛ. 'skandheṣu ca' paramānusañcayātmakeṣu dvipradeśādikeṣu ādiśabdāttripradeśādiparigrahaḥ, paramāṇavaścānenaivopalakṣitāḥ, 'adhreṣu' pratīteṣu 'abhravṛkṣeṣu' tadviśeṣeṣveva vṛkṣākāreṣu, upalakṣaṇaṃ caitadindraghanurādīnāṃ tathā ca sampradāyaḥ - cakkhupphāsiyaṃ jaṃ cakkhusā dīsai, taṃ puṇa abbhā abbharukkhā evamāi' | dṛśyate ca 'abbhesu vijjamādīsu' tti tatra ca yadi vidyutpratītaiva gṛhyate tadā tasyāḥ sajīvatvāttaccharīrasya caudārikaśarīrakaraṇākhyaprayogakaraṇatvaprasaktiḥ, atha vidyotanta iti vidyunti tāni ādiryeṣāṃ tāni vidyudādīnyabhrāṇi teṣvityabhraviśeṣaṇatayā vyākhyāyate, ādiśabdācca dhūmrādiparigraha iti, tadā noktadoṣaḥ, paramaprātītikaṃ sāmāyikāniryuktau cābhrādīnyeva viśrasākaraṇamuktaṃ, tadyathā
"cakkhusamacakkhusaṃpi ya sādiyaṃ rūvivīsasākaraṇaṃ |
abbhāṇuppabhitīṇaṃ bahuhā saṃghāya bheyakayaṃ ||" ti,
neha tattvaniścaya:, teṣu dvipradeśādiṣvabhrādiṣu vā kimityāha-niṣpannānyeva niṣpannakāni, jīvavyāpāraṃ vinaiva bhedasaṅghātābhyāṃ labdhasattākāni dravyāṇi tadviśrasākaraṇaṃ sādi, cākṣuṣamacākṣuṣaṃ veti prakramaḥ, dvipradeśādikaraṇāni hi saṅghātād bhedāt saṅghātabhedābhyāṃ ca vinā'pi

Linked texts (1)