Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p197

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p197

Language
Sanskrit

v28.p197

uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-5/128 ātmapradeśo hyekaikastatpradeśairanantānantairāveṣṭitaḥ, saṃveṣṭitaḥ, tathā ca vṛddhavyākhyā-idāṇīṃ padesaggaṃ - anaṃtāṇaṃtā āugakammapoggalā jehiṃ egabhego jīvapaeso āveḍhiya pariveḍhito, iti gāthārthaḥ || samprati kati mriyante ekasamayenetidvāramāha

dunni va tinni va cattāri paṃca maraṇāi avīimaraṇaṃmi | kai marai egasamayaṃsi vibhāsāvittharaṃ jāṇe || savve bhavatthajīvā maraṃti āvīiaṃ sayā maraṇaṃ | ohiṃ ca āiaṃtiya dunnivi eyāi bhayaṇāe | ohiṃ ca āiaṃtia bālaṃ taha paṃḍiaṃ ca mīsaṃ ca | cha kevalamaraṇaṃ anutreṇaṃ virujjhati ||

vṛdve vā trīṇivā, vāśabdasyottaratrānuvṛtteḥ catvāri vā pañca vā maraṇāni vakṣyamāṇavivakṣātaḥ prakramādekasmin samaye sambhavanti, āvīcimaraṇe satīti śaṣaḥ, anena cāsya satatāvasthitatvametadavivakṣayā ca tadyayādibhedaparikalpanetyāha, kati mriyanta eka samaye ?, iti caturthadvārasya viśeṣeṇa bhāṣaṇaṃ vibhāṣaṇaṃ vibhāṣā vyākhyā vividhairvā prakārairbhāṣaṇaṃ vibhāṣā-bhedābhidhānaṃ tayā vistara:- prapañcastaṃ vistaraṃ jānīhi jānīyādvā, nigamanametat, prastutamevārthaṃ prakaṭayitumāha'sarve' niravaśeṣāḥ, tat kiṃ muktibhājo'pītyāha- 'bhavasthajīvāḥ ' bhavantyasmin karmmavaśavartino jantava iti bhavaḥ tatra tiṣṭhanti bhavasthāḥ te ca te jīvāśceti viśeṣaṇasamāsaḥ, mriyante, āvīcikavīcikaṃ vā maraṇamāśrityeti śeṣaḥ, yadvā vibhaktivyatyayādāvīcikena maraṇena mriyante 'sadā' sarvakālaṃ, 'ohiṃca 'tti avadhimaraṇaṃ, caśabdo bhinnakramaḥ, tataśca 'āiyaṃtiya'nti ātyantikamaraṇaṃca, dve apyete 'bhajanayā' vikalpanayā, kimuktaṃ bhavati ? - yadyapyāvīcimaraṇavat avadhyātyantikamaraṇe api catasṛṣvapi gatiṣu sambhavataḥ tathā'pyāyuḥ kṣayasamaya eva tayoḥ sambhavānna sadābhāva:, ata āvīcikamaraṇameva sadetyuktam, anenāvīcimaraṇasya sadābhāvena lokemaraṇatvenāprasiddhaḥ avivakṣāyāṃ hetarukta iti bhāvanīyaṃ |
samprati 'donnivi' ityādi vyaktīkaroti- 'ohiṃ ca āiyaṃtiya'tti, caśabdo bhinnakramaḥ, tato'vadhimaraṇamātyantikamaraṇaṃ ca, 'bālaṃ' bālamaraṇaṃ ca, tathetyuttarabhedāpekṣayā samuccaye, ‘paṇḍitaṃ ca' paṇḍitamaraṇaṃ, 'miśraṃ ca' bālapaṇḍitamaraṇaṃ ca caśabdādvaihāyasagṛdhrapṛṣṭhamaraṇe, bhaktaparijñeṅginīpādapopagamanāni ca, 'anyo'nyena' paraspareṇa virudhyante, yugapadasambhavāt, tatra cāviratasyāvadhyātyantikamaraṇayoḥ anyataradvālamaraṇaṃ ceti dve, tadbhavamaraṇena saha trīṇi, vaśārtena catvāri, kathañcidātmaghāte ca vaihāyasagṛdhrapṛṣṭhayoranyatareṇa pañca, āha-balanmaraṇānta: śalyamareṇa api bālamaraṇabhedāveva, yata āgama: - "bālamaraṇe duvālasavihe pannatte, taṃjahā - balāyamaraṇe vasaṭṭamaraṇe asaṃtosallamaraṇe tabbhavamaraṇe giripaḍaṇe tarupaḍaṇe jalappavese jalaṇappavese visabhakkhaṇe satthovahaṇaṇe vehāṇase giddhapaṭṭe' tti, eteṣu ca yadyapi giripatādipaṭkasya vaihāyasa evāntarbhāvaḥ tathāpi valanmaraṇānta: śalyamaraṇayoḥ prakṣepe kathaṃ noktasaṅkhyāvirodha: ?, ucyate, ihāviratasyaiva bālamaraṇaṃ vivakṣitam |
uktaṃ hi-‘avirayamaraṇaṃ bālamaraṇaṃ' anayostvekatra saṃyamasthānebhyo nivartanam, anyatra

Linked texts (1)