Uttarajjhayana v28.p335
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p335
- Language
- Sanskrit
v28.p335
uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-13 / 437 uvicca bhogā purisaṃ cayaṃti, dumaṃ jahā khīṇaphalaṃ va pakkhī ||
vṛ. ‘atyeti' atikrāmati kālaḥ yathā''yuḥ kālaḥ, kimityevamucyate ?, ata āha'tvaranti' śīghraṃ gacchanti ' rātrayaḥ ' rajanyaḥ, dinopalakṣaṇaṃ caitat, tato'nena jīvitavyasyānityatvamuktam, uktaṃ hi
332
"kṣaṇayāmadivasamāsacchalena gacchanti jīvitadalāni | iti vidvānapi kathamiha gacchasi nidrāvaśaṃ rātrau ? || "
athavā ‘atyeti’ atīvayāti, ko'sau ? - kālaḥ, kuta etat ? - yatastvaranti rātrayo, na cāpi bhogāḥ puruṣāṇāṃ ‘nityā: ' śāśvatāḥ, apebhinnakramatvānna kevalaṃ jīvitamuktinītito na nityaṃ, kintu bhogā api, yata upetya svapravṛttyā na tu puruṣābhiprāyeṇa bhogāḥ puruṣaṃ ' tyajanti' pariharanti, kamiva ka ivetyāha- 'dumaṃ' vṛkṣaṃ yathā kṣīṇānivinaṣṭāni phalāni yasyāsau kṣīṇaphalastaṃ, 'vā' ityaupamye, uktaṃ hi - "piva miva viva vā ivārthe" bhinnakramaścāyaṃ, tataḥ 'pakṣīva' vihaga iva, phalopamāni hi puṇyāni, tatastadapagame kṣīṇaphalaṃ vṛkṣamiva puruṣaṃ pakṣivadbhogā vimuñcantīti sūtrārthaḥ || yata evamataḥ
mū. ( 348 ) jaī'si bhoge caiuṃ asatto, ajjāī kammāī karehi rāyaṃ ! | dhamme ṭhio savvapayāṇukaṃpī, taṃ hohisi devo io viuvvī ||
-'jai
vṛ. yadi tāvadasi tvaṃ bhogān 'tyuktam' apahātum 'aśaktaḥ' asamarthaḥ, paṭhyate ca-' taṃsi bhoge catuṃ asatte 'tti, yadi caivaṃ tāvatkartuṃ na śaktastataḥ kimityāha- 'āryāṇi' heyadharmebhyaḥ-atinistriṃśatādibhyo dūrayātāni śiṣṭajanocitānītiyāvat 'karmāṇi' anuṣṭhānāni kuru rājan ! ‘dharme' prakramādgṛhasthadharme samyagdaṣṭyadiśiṣṭācaritācāralakṣaṇe sthitaḥ san 'sarvaprajānukampī' samastaprāṇidayāparaḥ, tataḥ kiṃ phalamityāha - 'tataḥ' ityāryakarmakaraṇād bhaviṣyasi ‘deva:' vaimānika : 'ita:' ityasmānmanuṣyabhavādanantaraṃ viuvvi 'tti vaikriyaśarīravānityartha iti vṛddhāḥ, gṛhasthadharmasyāpi samyaktvadeśaviratirūpasya devalokaphalatvenoktatvāditi bhāva iti sūtrārthaḥ || evamukto'pi yadā'sau na kiñcitpratipadyate tadā tadavineyatāmavadhārya munirāha
mū. (439) na tujjha bhoge caīūṇa buddhī, giddho'si āraṃbhapariggahesuṃ | mohaṃ kao ittiu vippalāvo, gacchāmi rāyaṃ! āmaṃtio'si || vṛ. 'ne 'ti pratiṣedhe tava 'bhogān' śabdādīn, upalakṣaṇatvādanāryakarmāṇi vā, 'caiūṇa'tti yuktuṃ yadvā sopaskāratvādbhogāṃstyaktvā dharmo mayā vidheyaiti 'buddhiḥ' avagatiḥ, kintu 'gṛddha:' mūcchitaḥ 'asi' bhavasi keṣu ? - 'ārambhaparigraheṣu' avadyaheteṣu vyāpāreṣu catuṣpadadvipadādisvīkāreṣu ca, 'mohaṃ' ti moghaṃ niṣphalaṃ yathā bhavati evaṃ, subvyatyayādvā mogho-niṣphalo mohena vā - pūrvajanmani mama bhrātā''sīditi snehalakṣaṇena 'kṛta: ' vihitaḥ etāvān 'vipralāpaḥ ' vividhavyarthavacanopanyāsātmakaḥ, sampratī tu 'gacchāmi' vrajāmi rājan ! āmantritaḥ - saṃbhāṣitaḥ, anekārthatvāddhātūnāṃ pṛṣṭo vā 'asi' bhavasi, ayamāśayaḥ - anekadhā jīvitānityatvādidarśanadvāreṇānuśiṣyamānasyāpi guṇādhikakliśyamānāvineyeṣu" iti sūtrārthaḥ ||
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit