Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p35

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p35

Language
Sanskrit

v28.p35

uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-1/1 āha-yadi sacittādiviṣayatvādasau sacittādiriti vyapadiśyate, evaṃ satyātmana evāsau taiḥ saha, tata ubhayaniṣṭhatvāttenāpi kiṃ na vyapadiśyate ?, ucyate, yavāṅkurādivadasādhāraṇenaiva vyapadeśaḥ, ātmanaśca sarvairapyamībhirasāviti tasya sādhāraṇatvānna teneha vyapadeśa: pṛthivyādibhirivāṅkurasyeti na doṣaḥ, evamuttaratrāpi, iti || amumeva kṣetrakālabhāvaviṣayamabhidhitsurāhani. [ 47 ] khette kāle ya tahā duṇhavi duviho u hoi saṃjogo |
bhāvaṃmi hoi duviho āese ceva'nāese ||
vṛ. 'kṣetre' kṣetraviṣayaḥ, 'kāle ca' kālaviṣayaśca 'tathā' iti tenāgamaprasiddhaprakāreṇa 'dvayorapi' ityanayoreva kṣetrakālayoḥ 'dvividha' dvibhedaḥ, caśabdo bhāvammi ityatra yokṣyate, bhavati saṃyogaḥ prakramāt sambandhanasaṃyogaḥ, na ca kṣetre kāle ityukte dvayorapīti paunaruktyād duṣṭaṃ, loke'pi hastinyaśve ca dvayorapi rājño dṛṣṭirityevaṃvidhaprayogadarśanād, 'bhāve ca' bhāvavipayaśca, saṃyoga iti saṃṭaṅkaḥ, bhavati dvividhaḥ, kathaṃ kṣetrādidvevidhyamityāha-'āese ceva'nāese 'tti āṅiti maryādayā - viśeṣarūpānatikramātmikayā diśyate-kathyata iti ādeśo viśeṣastasmin, tadanyastvanādeśaḥ-sāmānyaṃ, pūrvatra caivaśabdayoḥ samuccayāvadhāṇārthayorbhinnakramātvāttasmiścaiva tatra kṣetraviṣayo'nādeśe yathā---jambūdvīpajo'yam, ādeśe tu yathā - bhārato'yaṃ, kālaviṣayo'nādeśe yathā-dauṣṣamiko'yam, ādeśe tu vāsantiko'yaṃ, bhāvaviṣayo'nādeśe bhāvavānayam, ādeśe tvaudayikādibhāvavāniti |
,
sāmānyāvagamapūrvakatvādviśeṣāvagamasyaivamudāhriyate, niryuktau tu viparyayābhidhānaṃ jambudvīpa iti sāmānyamapi lokāpekṣayā viśeṣo bharatamiti veśeṣo'pi magadhādyapekṣayā sāmānyamityādirūpeṇa sarvatra sāmānyaviśeṣayoraniyatatvakhyāpanārthaṃ, bhāve ca bhavati dvividha iti bhinnavākyatā'bhidhānamanantaragranthasyaitadviṣayatvakhyāpanārthamiti gāthārthaḥ || atra kṣetrakālagatayorādeśānādeśayoralpavaktavyatvena sampradāyādapi sujñānatvāt tadviṣaya: sambandhanasaṃyogo'pi sujñāna eveti matvā bhāvagatādeśānādeśaviṣayaṃ tamabhidhitsuruktahetoreva prathamamanādeśaviṣayaṃ bhedata āhaft. [86] odaia ovasamie khaie ya tahā khaovasamie ya |
pariṇāma sannivāe chavviho ho anāeso ||
32
-
vṛ. tatrodaya:- śubhānāṃ tīrthakaranāmādiprakṛtīnām aśubhānāṃ ca mithyātvādīnāṃ vipākato'nubhavanaṃ tena nirvṛttaḥ audayikaḥ, kvacittu 'udayie 'tti paṭhyate tatra ca padāvasānavartina ekārasya gurutve'pi vikalpato laghutvānujñānāt nātra chandobhaṅgaḥ, uktaṃ hi
" ihiyārā biṃdujuyā eo suddhā payāvasāmi |
rahavaṃjaṇasaṃjoe paraṃmi lahuo vibhāsāe || "
vipākapradeśānubhavarūpatayā dvibhedasyāpyudayasya viṣkambhaṇamupaśamastena nirvṛtta aupaśamika:, kṣayaḥ-karmaṇāmatyantoccheda: tena nirvṛttaḥ kṣāyika: sa ca, tathā kṣayaśca - abhāva udayāvasthasya upaśamaśca--viṣkambhitodayatvaṃ tadanyasya kṣayopaśamau tābhyāṃ nirvṛttaḥ kṣāyopaśamika: sa ca, parīti--sarvaprakāraṃ namanaṃ jīvānāmajīvānāṃ ca jīvatvādisvarūpādisvarūpānubhavanaṃ prati prahvībhavanaṃ pariṇāma:, 'edodralopā visarjanīyasye 'ti visargalopā visarjanīyasye 'ti visarga-'

Linked texts (1)