Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p45

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p45

Language
Sanskrit

v28.p45

uttarādhyayana-mūlasūtram-1-1/1 saṃyuktasaṃyogastu prāyo niṣpannadravyaviṣayaḥ, niṣpannaṃ hi mūlādirūpeṇa vṛkṣādidravyaṃ kandādinā yujyate, ityastyanayoviśeṣa iti gāthārthaḥ || itthaṃ sambandhasaṃyogaḥ svarūpata uktaḥ, samprati tasyaiva phalataḥ prarūpaṇāpūrvakaṃ vipramuktasyeti prakṛtasūtrapadaṃ vyākhyānayan yathā tato vipramuktā bhavanti yacca teṣāṃ phalaṃ tadāhani.[62] saṃbaṃdhanasaṃjogo saṃsārao anuttaraṇavāso|
taṃ chittu vippamukkā māipiisuāi ya havaṃti || vṛ. 'sambandhasaṃyogaḥ' uktarūpaḥ, saṃsarantyasmin karmavaśavartijantavaiti saṃsārastasmāt, na vidyate uttaraṇaṃ-pāragamanamasmin satītyanuttaraṇaḥ,sacāsau vāsaśca-avasthānamanuttaraṇavāsaḥ, anuttaraṇavāsahetutvādāyughṛtamityādivadanuttaraṇavāsaḥ, athavā 'anuttaraṇavāso'tti ātmanaḥ pāratantrayahetutayā pāśavat pāśaḥ, tato'nuttaraṇaścāsau pāśaśca anuttaraṇapāśaḥ, ubhayatra ca sāpekṣatve'pigamakatvāt samāsaḥ, anena saṃsārāvasthiti: pāravaśyaṃ vā sambandhasaṃyogasyārthataḥ phalamuktaṃ, 'tam' evaṃvidhaṃ sambandhasaṃyogam, arthādaudayikabhāvaviṣayaṃ mātrādiviṣayaṃ ca 'chittvā' dvidhā vidhāya nirṇaśyetiyāvat, kimityāha-vipramuktāḥ, śrutatvādanantoktasambandhanasaṃyogādeva, ke te?,-'sādhavaḥ' anagārāḥ, yenaivaṃ tena kimityāha-muktāḥ 'tataḥ' saṃsārāt, taddhetakatvāttasya, 'tena' hetunā, anena ca gāthāpaścārdhana sambandhacchedanalakṣaṇena prakāreṇa vipramuktā bhavanti, teṣāṃ ca phalaṃ muktirityarthata uktaṃ bhavati | yacca vipramuktasyetyekatvaprakrame'pi vipramuktā itīha bahuvacanaṃ tadevaṃvidhabhikṣoḥ pūjyatvakhyāpanārthamiti gāthārthaḥ|| ___ evaṃ saṃjoge nikkhevo' ityādimūlagāthopakṣiptasaṃyuktakasaṃyogetaretarasaṃyogabhedato dvividhaṃ dravyasaṃyogaṃ nirūpyaṃ tatra saṃyuktakasaṃyogaṃ sacittādibhedatastrividham itaretarasaṃyogaṃtaṃ paramāṇupradeśābhipretānābhipretābhilāpasambandhanavidhānataḥ ṣaḍvidhamabhidhāya sambandhasaṃyoga eva ca sākṣāt karmasambanibandhanatayā saṃsāraheturiti tattyājyatāṃ ca samprati tatpratipādanata evānyaduktaprāyamiti manvānaḥ kṣetrādinikṣepamaviśiṣṭamatideṣṭamāhani.[63] saṃbaṃdhaṇasaṃjoge khittāīṇaṃ vibhāsa jā bhaṇiyā|
khittāisu saṃjogo so ceva vibhāsiyavvo a(u)|| vṛ. sambandhasaṃyoge kṣetrādīnām, ādiśabdāt kālabhāvaparigrahaḥ, vividha-ādeśānāmadeśādibhedādanekabhedā bhāṣā vibhāṣā, yā iti prastutaparāmarśaḥ, bhaṇitā' abhihitā, kṣetrādiṣu' kṣetrādiviṣayaḥ saṃyogaḥ prathamadvāragāthāsūcitaḥ, sa caiva vibhāṣitavyaḥ, 'tuḥ pūraṇe, saṃyogatvaṃ cātra vibhāṣāyā vacanarūpatvādvacanaparyāyāṇāṃ kathañcidvācyādabhedakhyāpanārthamuktaṃ, tato'yamartha:sambandhanasaṃyogaviṣayakṣetrādivibhāṣāyāṃ yatsaṃyogasvarūpamuktam, ihāpi tadeva vaktavyaṃ, cakārasyānuktasamuccayārthatvāt, saṃyuktasaṃyogaḥ sambhavanta itaretarasaṃyogaśeṣabhedāśca vācyāḥ, tatra kṣetrasya saṃyuktakasaṃyogo yathā-jambūdvīpaḥ svapradeśasaṃyuktaka eva lavaṇasamudreṇa yujyate, itaretarasaṃyogaḥ kṣetrapradeśānāmeva parasparaṃ dharmāstikāyādipradeśairvā saṃyogaḥ, evaṃ kālabhāvayorapi neyamiti gāthārthaḥ|| iha coktanītyā sambandhasaṃyoga eva sākṣādupayogī, itareṣāṃ tu tadupakāritayā teṣāmapi