Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p44

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p44

Language
Sanskrit

v28.p44

adhyayanaṃ-1,[ni. 60] dve baddhamuktāḥ, 'māipitisuyāi'tti 'no jasūśasorlope' ārṣatvācca ‘lope dīrgha' iti dīrghatvasyābhāve pitṛmātṛsutādayaḥ, ādiśabdād bhrātṛbhaginyādayo, baddhamuktā ityatrāpi yojyate, caśabdo'yaṃ pūrvaśca samuccaye, ete ca kimityāha-'bhavaṃti'tti jāyante, prāgvadubhayasambandhanasaṃyogaḥ, jīvasyeti gamyate, iyamatra bhāvanā-baddhā dehā mātrādayaścātmarūpāḥ, tatra dehātmano: kṣīranīravadanyo'nyānugatatvena mātrādayaścātyantasnehaviṣayatayā''tmavad dṛśyamānatvena, muktāstūbhaye bāhyāḥ, tatra dehā ātmanaḥ pṛthagbhūtatvena mātrādayaśca tathāvidhasnehāviṣayatayā''tmavaddaśyamānatvena, ato dehairmātrādibhiśca baddhamuktaiḥ svasvābhivālakṣaṇasambandho jīvasyo bhayasambandhasuyogaḥ|
āha-dehādayo muktāśca svasvāmiviṣayāśceti viruddhametat, evametad, yadi bhāvato'pi muktāḥ syuḥ, atha bhāvato'pyahameṣāṃ svāmī mamaite svamitibhāvābhāvānmuktā eva te, nanvevamaihikeṣvapyamīṣvaparāparopayogavata ātmano na satatamevaṃ bhāvo'stīti kathaṃ teṣvapi tadviṣatayā?, atha teṣvevaṃ bhāvābhāve'pivyutsargākaraṇatastadviṣayatvam, etadihāpi samānaṃ, vyutsargākaraṇata eva tadviṣayatvasyehāpi vivakṣitatvāditi | itthamanekadhā sambandhanasaṃyoga uktaḥ, ni.[61] saṃbaṃdhaṇasaṃjogo kasāyabahullasa hoi jīvassa|
pahuṇo vā apahussa va majjhaṃti mamajjamāṇassa| vṛ. 'sambandhanasaṃyogaḥ' uktarūpaḥ, kaṣāyā:-krodhādayasterbahulasya-vyāptasya, prabhūtakaṣāyasyetyarthaḥ, 'bhavati' jāyate, kasya?-jīvasya, punaḥ kīdṛśasya?,-prabhavati-sambandhivastu tatra tatra svakṛtye niyoktuṃ samartho bhavatīti prabhustasya vā aprabhorvā' uktaviparītasya, vāśabdau samuccaye, ubhayorapi saṃyogasāmyaṃ prati kāraṇamāha-'majhaṃti mamajjamānassa'tti mamedaṃ nagarajanapadādīti mamatvācārataḥ, idamuktaṃ bhavati-satyasati vā matsambandhitayā bāhyavastuni tattvato'bhiṣvaṅgaeva sambandhanasaṃyogaḥ, anena ca kākvā kaṣāyabahulatve heturuktaḥ, kaṣāyabahulasyeti ca bruvatā kaṣāyadvāreṇa sambandhanasaṃyogasya karmabandhahetutvaṃ khyāpitaṃ bhavati, āhamithyātvādayo hi bandhahetavaḥ, tatkathaṃ kaṣāyasattāmātreṇaiva taddhetukhyāpanam?, ucyate, teṣāmeva tatra prādhānyāt, tatprādhānyaṃ ca tattāratamyenaiva vat kaṣāyabahulasya jīvasyetyucyate, tato'kaṣāyahetukatve'pyaupaśamikādibhāve nāmādisaṃyogānāmajīvaviṣayatve'pi ca śītoṣṇādivirodhisaṃyogānāṃ sambandhanasaṃyogatvaṃ na virudhyate| __ āha-evamabhipretānabhipretasaṃyogayorapi tattvataḥ sakaṣāyajīvaviṣayatvāt sambandhanasaṃyogatvaprāptiḥ, satyaṃ, tathāpīndriyamanasoḥ sākṣāttāvuktau, ayaṃ tu jīvasyeti na doṣaḥ | anyastvāha--saṃyuktakasaṃyogo'pi diṣṭhatvenetaretarasyaiva tathetaretarasaṃyogo'pi svaparadharmeṃ: saṃyuktatvāt, sarvavastunaḥ saṃyuktasyaiveti nānayoḥ prativiśeṣaḥ, evametat, tathā'pyekaskandhatā''pannadravyaviṣayaḥ saṃyuktasaṃyogaḥ, itaretarasaṃyogastu tathā'nyathā ca, tatra paramāṇasaṃyogastathā pradeśādisaṃyogastu prāyo'nyatheti yukta eva tayorbhedaḥ, evaṃ tarhi paramāṇusaṃyogasya saṃyuktasaṃyogabhedo'stūbhayorapiekaskandhatā''pannadravyaviṣayatvāt, ayamapi na doṣaḥ, yato niṣpādyamānaviṣaya itaretarasaṃyogaḥ, parimaṇḍalādisaṃsthitadravyasya tenaiva(vi) niṣpādyamānatvāt,