Uttarajjhayana v29.p121
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p121
- Language
- Sanskrit
v29.p121
uttarādhyayana- mūlasūtram - 2-26 / 1042 porisīe caubbhāe, vaṃdittā na tao guruṃ | paḍikkamittā kālassa, sijjaṃ tu paḍileha || pāsavaṇuccārabhūmiṃ ca, paḍilehijja jayaṃ jaī ||
vṛ. puvvilletyādisūtrāṇi saptadaśa sārddhāni, tatra sūtradvayaṃ vyākhyātaprāyameva, navaraṃ 'pūrvasmiścaturbhāge' prathamapauruṣīlakṣaṇe prakramād dinasya pratyupekṣya 'bhāṇḍakaṃ' prāgvadvarṣākalpādi upadhimādityodayasamaya iti śeṣaḥ, dvitīyasūtre ca pauruṣyāścaturthabhāge'vaśiṣyamāṇa iti gamyate, tato'yamarthaḥ-pādonapauruṣyāṃ bhājanaṃ pratilekhayediti sambandhaḥ, svādhyāyaduparataścetkālasya pratikramyaiva kṛtyāntaramārabdhavyamityāśaṅkayetāta āha-apratikramya kālasya, tatpratikramārthaṃ kāyotsargavidhāya, caturthapauruṣayāmapi svādhyāyasya vidhāsyamānatvāt |
pratilekhanāvidhimevāha-'mukhavastrikāṃ' pratītāmeva 'pratilekhya' pratilekhayet 'gocchakaṃ' pātrakoparivarttyapakaraṇaṃ, tataśca 'gocchagalai aṃguliu 'tti prākṛtatvādaṃgulibhirlāto-gṛhīto gocchako yena so'yamaṃgulilātagocchakaḥ 'vastrāṇi' paṭalarūpāṇi 'pratilekhayet' prastāvātpramārjayedityarthaḥ |
itthaṃ tathā'vasthitānyeva paṭalāni gocchakena pramṛjya punaryatkuryāttadāha-'ūrdhvaṃ' kāyato vastrataśca, tatra kāyata utkṛṭukatvena sthitatvāt, vastrataśca tiryakprasāritavastratvāt, uktaṃ hiukkuḍuto tiriyaṃ pehe jā vilitto' 'sthiraṃ' dṛḍhagrahaṇena 'atvaritam' adbhutaṃ stimitaṃ yathābhavatyevaṃ 'pūrvaṃ' prathamaṃ 'tā' iti tāvad 'vastraṃ' paḍalakarūpaṃ, jātāvekāvacanaṃ, paṭalakaprakame'pi sāmānyavācakavastraśabdābhidhānaṃ varṣākalpādipratyupekṣaṇāyāmapyayameva vidhiriti khyāpanārtham, evaśabdo bhinnakramastata: ‘paḍilehi’tti 'pratyupekṣetaiva' ārataḥ parataśca nirīkṣetaiva na tu prasphoṭayet, athavā bindulopād 'evam' amunā ūrdhvādiprakāreṇa pratyupekṣeta na tvanyatheti bhāvaḥ, tatra ca yadi jantūn paśyati tato yatanayā'nyatra saṃkramayamati, tadadarśane ca 'to' iti 'tataḥ ' pratyupekṣaṇādanantaraṃ dvitīyamidaṃ kuryāt yaduta pariśuddhaṃ sat prasphoṭayet tatprasphoṭanāṃ kuryādityarthaḥ, tṛtīyaṃ ca punaridaṃ kuryāt yaduta pramṛjyāt, ko'rthaḥ ? - pratyupekṣya prasphoṭaya ca hastagatān prāṇinaḥ pramṛjyādityarthaḥ, kathaṃ punaḥ prasphoṭayetpramṛjyādvetyāha- 'anartitaṃ' prasphoṭanaṃ pramārjanaṃ vā kurvato vastraṃ varpuvā yathā narttitaṃ na bhavati 'avalitaṃ' yathā''tmano vassya ca valitamiti moṭanaṃ na bhavati 'anānubaṃdhi'nti 'ananubandhi' anubandhena-nairantaryalakṣaṇena yuktamanubandhi na tathā, ko'rthaḥ?-alakṣyamāṇavibhāgaṃ yathā na bhavati, ‘āmosali' nti sūtratvādāmarśavattiryagūrdhvamadho vā kuḍyadiparāmarśavadyathā na bhavati, uktaṃ hi "tiriuḍḍahaghaṭṭaṇā''musali" ti, tathā kimityāha- ' chappurima' tti ṣaṭ pūrvāḥ pūrvaṃ kriyamāṇatayā tiryakkṛtavastraprasphoṭanātmakā kriyāviśeṣā yeṣu te ṣaṭpūrvāḥ, ‘navakhoḍa' tti khoṭakāḥ samayaprasiddhāḥ sphoṭanātmakāḥ karttavyā iti śeṣaḥ 'pāṇau' pānitale 'prāṇināṃ kunthvādisattvānāṃ viśodhanaṃ pāṭhāntarataśca- 'pramārjanaṃ' prasphoṭanaṃ trikatrikottarakālaṃ trikatrakasaṅkhyaṃ pāṇiprāṇiviśodhanaṃ pāṇīprāṇipramārjanaṃ vā kartavyaṃ |
pratilekhanādoṣaparihārārthamāha-ārabhaṭā viparītakaraṇamucyate tvaritaṃ vā'nyānyavastragrahaṇenasau bhavi, uktaṃ hi-‘“vitahakaraṇamārabhaḍā turiyaṃ vā annamannagahaṇeṇaṃ' saṃmardanaṃ samardā rūḍhitvā
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit